λ

  Λεωνίδα Γ. Μαργαρίτη Επιτ.Δικηγόρου

                 Προέδρου Εταιρείας Λογοτεχνών Ν.Δ.Ελλάδος

ΑΛΕΚΟΣ ΜΑΡΑΣΛΗΣ ΕΝΑΣ  ΙΔΕΟΛΟΓΟΣ ΑΓΩΝΙΣΤΗΣ

 

                         

 

Η μνήμη και η φήμη είναι δύο δίδυμες αδελφές που παίρνουν τους  νεκρούς από το επίγειο σκοτάδι  των θνητών  και τους οδηγούν πέρα από το εφήμερο και  ανθρώπινο στη χώρα της Αθανασίας. Έτσι κι εμείς θα ξετυλίξουμε το νήμα της μνήμης, θα αναφερθούμε σε ένα από τους ιδρυτές και τον πρώτο  πρόεδρο της Εταιρείας Λογοτεχνών Ν. Δ.  Ελλάδος, τον αξέχαστο φίλο, Αλέκο Μαρασλή. Στον επιστήμονα, τον μελετητή, τον ποιητή της ευαισθησίας, τον ιστορικό  , τον συγγραφέα της επιστήμης, τον αγωνιστή της Δημοκρατίας και της Ελευθερίας, τον Μαικήνα κάθε ευγενικής  πνευματικής προσπάθειας, τον οραματιστή μιας νέας εποχής, τον άνθρωπο του πνεύματος της προόδου και της ομορφιάς.

Ο Αλέκος Μαρασλής υπήρξε ο άνθρωπος που στις δύσκολες στιγμές για το λαό μας  ύψωσε το ανάστημά του και έδωσε το αγωνιστικό του παρόν  με θάρρος και αυταπάρνηση αντιτάχθηκε στην κατάργηση των ελευθεριών του Λαού μας. Διώχτηκε, βασανίστηκε, και φυλακίστηκε για τις ιδέες του αλλά έμεινε όρθιος όπως  τόσοι αγωνιστές της ελευθερίας .

          Υπήρξε ο επιστήμονας της προσφοράς και άνθρωπος της κοινωνικής ευαισθησίας. Σεμνός και επιτυχημένος επιστήμονας. Δεν περιορίσθηκε στον επαγγελματική του ενασχόληση. Μελέτησε τον άνθρωπο, πάσχισε για τις ανάγκες του, μόχθησε για  τα προβλήματά του και στάθηκε δίπλα του για να βοηθήσει στην επίλυση  τους .

          Αγνός και τίμιος ιδεαλιστής προσέφερε τα πάντα για το καλό του ανθρώπου, του φίλου, του συμπολίτη, του συντρόφου, του συνοδοιπόρου. Στην καρδιά του φλόγιζαν τα ιδανικά της Ελευθερίας, της Δημοκρατίας  και της Κοινωνικής Δικαιοσύνης.

 Υπήρξε πρωτοπόρος στους κοινωνικούς αγώνες, από τους πρώτους που πλαισίωσαν την Κίνηση των Δημοκρατικών Συνδέσμων, προ της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών και από τους πρώτους που οργάνωσαν την αντιστασιακή οργάνωση Δ.Ε.Κ.Α.  κατά τη διάρκειά της.

 Μετά την πτώση της Δικτατορίας ήταν από τα ιδρυτικά στελέχη που συνυπέγραψαν τη διακήρυξη των της 3^ης του Σεπτέμβρη.

     Αγκάλιασε από την πρώτη  στιγμή την προσπάθεια  πνευματικής ανάπτυξης της πόλης μας, ενισχύοντας την πολιτιστική κίνηση του ποιητή Σωκράτη Σκαρτσή «ΟΣΤΡΑΚΑ» και παραχώρησε  δωρεάν  αίθουσα ιδιοκτησίας του για τις εκδηλώσεις της. Κάτι ανάλογο έπραξε μετά τη σύσταση της Εταιρείας Λογοτεχνών της οποίας υπήρξε  πρώτος  πρόεδρός της. Συνέβαλε τα μέγιστα στην ανάπτυξη της δραστηριότητάς της με την καθιέρωση  των φιλολογικών βραδινών και της ετήσιας έκδοσης με΄έργα των μελών της Εταιρείας  με  τίτλο: «Λογοτεχνικά Κείμενα»

        Υπήρξε επίσης  διευθυντής σύνταξης του περιοδικού «ΑΧΑΪΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ».Εξέδιδε επίσης σε συνεργασία με τον ποιητή Φοίβο Δέλφη το λογοτεχνικό  περιοδικό:  «ΔΕΛΦΙΚΑ ΤΕΤΡΑΔΙΑ».

       Ανέπτυξε επίσης  έντονη δραστηριότητα στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου επί Δημάρχου  Θεόδωρου ΄Αννινου και στην Εταιρεία Θεάτρου στην οποία διετέλεσε πρόεδρος επί σειρά ετών. Βοήθησε  επίσης μ’ όλες του τις δυνάμεις στη δημιουργία του θεάτρου «ΑΓΟΡΑ».

  Υπήρξε γενναιόδωρος συμπαραστάτης κάθε προσπάθειας για πνευματική και πολιτιστική ανάπτυξη της πόλης μας.

      Ως πρόεδρος της Εταιρείας Τοπίου και Περιβάλλοντος  πρωτοστατεί για τη σωτηρία του Πατραϊκού, για την αποτροπή του κινδύνου μόλυνσης του υδροφόρου ορίζοντα της πόλης μας.

  Συντάσσει και δημοσιεύει στον τοπικό τύπο  πύρινα άρθρα  για την προστασία της θάλασσας.

   Αλλά η μεγάλη του αγάπη  υπήρξε η Αυτοδιοίκηση κι όταν  επιστρατεύθηκε στις εκλογές του Οκτωβρίου του έτους 1981 το αίτημά του ήταν να υπηρετήσει την πόλη από το θεσμό της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.  

Αλλά και όταν ακόμη ήταν Αντιπρόεδρος του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Πατρέων  δεν χαρίστηκε στον τότε Δήμαρχο,  και του άσκησε δημόσια   κριτική  αφού τον θεωρούσε υπαίτιο του ναυαγίου της υπόθεσης  ίδρυσης  Δημοτικού Επαγγελματικού Θεάτρου στην πόλη.

          Χαρακτηριστικό της προσωπικότητας του Αλέκου Μαρασλή υπήρξε η ελευθερία της σκέψης του και των ιδεών του

   Άνθρωπος του αγώνα και του πνεύματος ο Αλέκος Μαρασλής δεν άφησε ούτε στιγμή αναξιοποίητη, δεν περιορίσθηκε στο χειρουργείο και στη μαιευτική, συνέγραψε πλήθος άρθρων και μελετών που δημοσιεύθηκαν σε έγκυρα περιοδικά και εφημερίδες.

 Αξιόλογες εργασίες του είδαν το φως της  δημοσιότητας σαν αυτοτελή έργα όπως το έργο του  με τίτλο: «Ιατρική και Γιατροί στην Πάτρα» Βραβείο  Ακαδημίας Αθηνών(1978). «Η ερωτική ψυχρότης στη γυναίκα», «Υγιεινή της εγκύου», «Χειρουργική του Γαληνού»,το ιστορικό λεύκωμα «ΠΑΤΡΑ 1900» με το θαυμάσιο πρόλογο-δοκίμιο του Παναγιώτη Κανελλόπουλου,  «Η Ιστορία της Πάτρας» «Η χειρουργική στο Βυζάντιο»1984, διδακτορική διατριβή στη Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τέλος το βιβλίο «Πολιτική Υγείας» που αποτελεί μια αναδρομή στο χώρο και την προσπάθεια για  την εξασφάλιση υγείας στην ευρεία περιφέρεια του ανθρώπινου κύκλου.

           Το επιστέγασμα της καταξιωμένης συνείδησης και η μετουσίωση του βιώματος σε έργο τέχνης γίνεται από τον Αλέκο Μαρασλή με το ποιητικό του έργο που κυκλοφόρησε στην Αθήνα από τις εκδόσεις  «ΔΕΛΦΙΚΑ ΤΕΤΡΑΔΙΑ» με προλογικό σημείωμα του ποιητή Φοίβου Δέλφη  με τον τίτλο «Το πρόσωπο του Άλλου». Ποιήματα . 1983

          Τα ποιήματα του Αλέκου Μαρασλή αποτελούν μια πλημμύρα ψυχισμού και κατάνυξης, μια εναγώνια προσπάθεια, μια μυσταγωγία λόγου, μια συμπύκνωση νοημάτων που παραπέμπουν σε ακατάλυτες αξίες. Εδώ γνωρίζουμε τον άνθρωπο του πνεύματος και της ευαισθησίας, τον άνθρωπο λογοτέχνη   αγωνιστή της γραφίδας και των ιδεών.

          Ο Αλέκος Μαρασλής είχε αναπτύξει αξιόλογη και επαινετή δραστηριότητα και στο συνδικαλιστικό χώρο των ιατρών. Διετέλεσε πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Πατρών την περίοδο 1974-1975.Πρόεδρος της Εταιρείας Νέων Επιστημόνων από το 1965 έως το 1967.

Συμμετείχε τακτικά με ανακοινώσεις του σε πανελλήνια και διεθνή συνέδρια και είχε δημοσιεύσει μελέτες του πάνω σε ιατρικά ζητήματα σε έγκυρα επιστημονικά περιοδικά.

          Ο Μαρασλής υπήρξε πατριδολάτρης και Πατρινολάτρης αγαπούσε υπερβολικά κάθε τι που είχε σχέση με την πόλη του και την χώρα του.

 Επιθυμούσε  να είναι η Πάτρα πρωτοπόρα στις τέχνες, τις επιστήμες και τα γράμματα. Δυστυχώς για την πατρίδα μας αλλά και για την πόλη μας λιγοστεύουν επικίνδυνα οι πνευματικές μορφές που έχουμε ανάγκη  να  ηγούνται στην πνευματική πρωτοπορία για να βγούμε από τα αδιέξοδα  που έχουν συσσωρευτεί γύρω μας.

          Σε  άρθρο του το έτος 1980 έγραφε τις πρωτοχρονιάτικες σκέψεις του και ανησυχούσε για το μέλλον. «Ζούμε, έγραφε, σε μια εποχή γεμάτη αντιφάσεις και αντιθέσεις. Γεμάτη υποσχέσεις αλλά και κάθε είδους απειλές. Βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι με πολλά ερωτηματικά για το μέλλον του κόσμου, τις προοπτικές του ανθρώπου. Τις δονήσεις αυτής της αναταραχής έχουμε ήδη αρχίσει να αισθανόμαστε» Πόσο αλήθεια επαληθεύεται και σήμερα, πόσο και σήμερα είναι επίκαιρο το μήνυμα που ο Αλέκος Μαρασλής έστελνε με την ανατολή εκείνου του χρόνου, μια ελπίδα για ειρήνη, ευτυχία κι ευημερία.

 

          Θα κλείσω το σημείωμά μου αυτό με την παράθεση ενός μικρού  σε έκταση αντιπροσωπευτικού κειμένου    ποιητικού του έργου  , με τίτλο:         

 

  ΕΙΝΑΙ ΑΡΓΑ

 

Τώρα είναι αργά

Θα φύγω.

Οι φίλοι θα μείνουν

Να   συζητούν στα καφενεία

Πίνοντας τον καφέ τους βαριεστημένα

Δε θ’ αφήσω καμιά φωτογραφία

Για να με θυμούνται.

Άλλωστε όλοι ξεχνάνε

και τα παιδιά και οι γυναίκες

κι οι φίλοι.

Θα φύγω για να ξεχάσω

Και να ξεχαστώ.

Τίποτε δε θ’ αλλάξει πίσω μου

Οι φίλοι θα πίνουν τον καφέ

Θα συζητούν

Και θα κοιμούνται βαριεστημένα

Όπως κι εσύ…

 

Όμως εμείς με την αναφορά μας αυτή, διαψεύδουμε τον αγαπημένο μας φίλο ποιητή. Ας  δικαιολογήσει αυτή μας την αδυναμία ή την ικανότητα, όπως θέλει ας την εκλάβει ,να θυμόμαστε πάντα τον αγνό αγωνιστή, τον αδιόρθωτα και αθεράπευτα ρομαντικό, τον άνθρωπο  του χρέους, του αγώνα και του πνεύματος…

 

    

 

 

ανανδαανδρεεασ

 Ομιλία Ανδρέα Λάζαρη Καθηγητής-Συγγραφέας

Στόν κύκλο των Φιλολογικών Βραδινών της Εταιρείας Λογοτεχνών

Νοτιοδυτικής Ελλάδος σε συνεργασία με τη Στέγη Γραμμάτων "ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ"

Δευτερα  18η Μαίου 2026

Θέμα "Από τον Αιχύλο στο Βρεττάκο "Ο Προμηθέας Δεσμώτης"

Το αφηγηματικό ποίημα Ο Προμηθέας διαιρείται σε τέσσερις

αφηγηματικές ενότητες. Στην πρώτη ενότητα πρωταγωνιστές είναι Ο

Προμηθέας και ο Δίας. Συμμετέχουν ο Δευκαλίων και Η Πύρρα, ο

Εφέστιος, ο Ήφαιστος, Το Κράτος και η Βία, Το Πλήθος, ο Κορυφαίος,

μια φωνή, πολλές Φωνές. Κυριαρχεί ο διάλογος μεταξύ Προμηθέα και

Δία. Η Αρχική Κατάσταση είναι η διαδικασία τιμωρίας του Προμηθέα

και η πρόσδεσή του στον βράχο με κρίκους. Πομπός είναι ο Δίας και

Βοηθοί ο θεός Ήφαιστος και το Κράτος και η Βία. Ο ίδιος αναγγέλλει την

μορφή της τιμωρίας και την αιτία : «Κ΄εκεί που ακουμπώ/ τη μακριά

μου αστραπή σαν ακίνητο δάκτυλο, στο απόκρημνο αυτό βουνό/ να τον

δέσετε ! Κ΄εκεί που σας δείχνω ! / Για να ευφραίνεται κι ο ήλιος καθώς/

θ΄ανατέλλει κόκκινος-κόκκινος/ κάθε πρωί, βρίσκοντας τον εκεί/ με το

στήθος του τρύπιο και χωμένο/ του γύπα ολόκληρο/ μέσα του, να

τραβάει το συκώτι του/ προς τα έξω! Την ουράνια μου τάξη/ δεν

βουλήθης λοιπόν να χαλάσεις επίορκε; Θα μικρύνω τις μέρες, θα

μακρύνω τις νύχτες σου!/ Θα καλείς σε βοήθεια, θα σε ακούει/ η

έρημος και κανένας δεν θάρχεται!»[18] Η βασική κατηγορία συνίσταται

στην ανατροπή της ουράνιας Τάξης. Η διασάλευσή της θα ανέτρεπε την

καθεστηκυία τάξη πραγμάτων.

Οι δυο βοηθοί πλειοδοτούν στις εντολές, υπακούοντας στον

Εξουσιαστή και αφεντικό. Ο Ήφαιστος, μάλιστα, πλειοδοτεί στην

εθελόδουλη ταπεινοσύνη του, ευγνωμονώντας τον Δία που κάποτε τον

τιμώρησε : «Κανένας δεν ξέφυγε ποτέ / απ΄το κράτος κι απ΄τη Βία σου,

Δία,/ που κρίνεις σωστά κ΄ήταν πάντοτε δίκιες/ οι σκληρές τιμωρίες

σου! Ακόμη κι εγώ/ νιώθω τόση αγαλλίαση, κάθε φορά/ που σκέφτομαι

πόσο δίκαια με τίναξες/ κάτω στο βάραθρο κ΄έσπασες το ένα/ πόδι

μου κάποτε !»[17]

Στο πλαίσιο του πρωταρχικού διαλόγου, που συνιστά φάση της

Κύριας Δοκιμασίας, σύμφωνα με το αφηγηματικό μοντέλο του

Greimas, 1 ενσωματώνοντας και την δοκιμασία χαρακτηρισμού, ο

Προμηθέας έχει ήδη αποκτήσει την ηρωϊκή ιδιότητα με την διανομή της

 

1 Algirdas J. Greimas, Δομική Σημασιολογία, εκδ. Πατάκη, Αθήνα, 2005, μτφρ. Γιάννης Παρίσης.

Ερατοσθένης Γ. Καψωμένος, ΑΦΗΓΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ, εκδ. Πατάκη, Αθήνα, 2003, Η ΔΟΜΙΚΗ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ

ΤΟΥ Α. J. GREIMAS, 113-134.

 

φωτιάς στον Άνθρωπο, την οποία τώρα καλείται να επιβεβαιώσει με την

αντίστασή του απέναντι στον Δία και τα βασανιστήρια που επιδέχεται.

Ο Προμηθέας προειδοποιεί τον Δία για την μεγάλη ανατροπή, την

επερχόμενη, της εξουσίας του. Αρνείται να συμβιβαστεί ή να

υποχωρήσει στις απειλές του Δία και αναλαμβάνει τον ρόλο του

υπερασπιστή του ανθρώπινου γένους. Τονίζει ότι η άγνοια και ο φόβος

ήταν τα στοιχεία πάνω στα οποία θεμελιώθηκε το Κράτος του Δία και

ότι η «σημερινή» μέρα της κλοπής της φωτιάς αποτελεί την κατάρρευση

της εξουσίας του. Ο απογαλακτισμός μετατρέπεται σε επαναστατική

πράξη, που συνιστά ευθεία αμφισβήτηση της ισορροπίας, καθότι ο Δίας

με ύβρεις και απειλές κατά των ανθρώπων προσβάλλει τη γη και τα

γένη της : «Στη φωτιά που σου πήρα θα τυλίξω/ το άδικο και θα ρίξω τη

στάχτη του/ στον αέρα.»[18]

- Ανατρέποντας όλες σου τις θύελλες/ οι άνθρωποι, θα σε φτάσουν με

τους/ κεραυνούς σου δυό-δυό κρεμασμένους/ στα δόντια τους!»

-«Καταχθόνιες και πρόσκαιρες είναι οι δυνάμεις σου!/ Τις ξέρω καλά

κ΄επειδή το γνωρίζεις,/ όσο το σκέφτεσαι τόσο κι αυξαίνει/ πιότερο ο

φόβος σου.»[19]

-Ποιος σου ζήτησε έλεος; Το Κράτος σου-μίσος/ μπορεί να κινήσει τις

δυνάμεις του όπως/ θέλει εναντίον μου»[21]

-«Την απάντηση Δία, στο θεό και στο φόβο/ σου την έδωσα σήμερα για

πάντα όταν/ κλέβοντας τη φωτιά την κατέβαζα/ στο ανθρώπινο γένος.

Κι αν σε διάκοψα/ τώρα, ήταν γιατί δεν το άντεχα/ άλλο, να σερ ακούω

να προσβάλλεις/ την ζωή και τα γένη της, εμένα, τη γη,/ τα σοφά της

λουλούδια, το βαθύ και ωραίο/ σύμπαν ολόκληρο ! μια λοιπόν/ και δε

βρίσκεις πως περσεύουν τα μάταια/ λόγια, συνέχισε! Βρόντα και

φώναζε παλι/ τους δούλους σου! Άλλο σε μένα έχεις/ να ειπείς;[21]

Η διαλεκτική αντιπαράθεση οδηγείται στα άκρα μέσα από την

λεκτική αντιδιαστολή, όπου η χρήση των δύο ιδιολέκτων, η γλωσσική

αποτύπωση κατά Μπαχτίν, απεικονίζει σε σημασιακό επίπεδο την

ιδεολογική και κοινωνική διαπάλη. Εκπροσωπώντας το Θεϊκό βασίλειο,

την παγιωμένη κοινωνική και θεσμική διαστρωμάτωση. Αλαζονεία,

υποτίμηση, κυριαρχική επιβολή του Θεού πάνω στους ανθρώπους, η

ζωή των οποίων φαίνεται να εξαρτάται απόλυτα από τον Δία. Σε μια

μόνο ομιλία του Δία, ανιχνεύεται έξι φορές το Εγώ και δύο φορές η

έκφραση «Εγώ είμαι ο Κύριος». Μια ιδιοκτησιακή αντίληψη του

συνυπάρχειν, που ανάγει την κοινωνική ύπαρξη σε αυθαίρετη

υπαρξιακή μεγαθυμία του Πατέρα-θεού. Απολυταρχική ιδεολογία και

μονοθεϊκή λατρεία. Η κοσμική και κοινωνική ισορροπία βρίσκεται στα

χέρια του Μονάρχη θεού, ακόμα και τα φυσικά στοιχεία λειτουργούν

υπό την επίδραση της δύναμής του : «Το ανθρώπινο γένος/ εγώ το

προστάτευα κ΄εγώ του επέτρεπα/ να υπάρχει μαζί με όλα τ΄άλλα μου

ζώντα,/ ερπετά ή πετούμενα, ενάλια ή τετράποδα! / Εγώ είμαι ο Κύριος

που μπορώ να θελήσω!/ Εγώ είμαι ο Κύριος που μπορώ να διατάξω/Το

νήμα της μοίρας του εγώ το κρατώ,/ εγώ θα διευθύνω την τύχη του

πάντοτε!»[20]

Στην πρώτη, λοιπόν, σκηνή, παρουσιάζονται οι δύο βασικοί

πρωταγωνιστές του ποιήματος, σε μια έντονη ρηματική αντιπαράθεση,

που σε επίπεδο δομών βάθους αντανακλά την κεντρική ιδεολογία του

ποιήματος. Ο Προμηθέας ως αντιπρόσωπος του ανθρώπινου γένους

αποτολμά την θέσμιση ενός αυτόνομου πολιτισμού και κοινωνικού

συνόλου, αναβαθμίζοντας τον Άνθρωπο σε δημιουργό μιας

αυτεξούσιας Πολιτείας, με υλική αυτάρκεια και πολιτική Δημοκρατία.

Με θάρρος και γενναιότητα απέναντι στην θεϊκή Μονοκρατορία της

πατρικής Εξουσίας, διέβη τον ιστορικό Ρουβίκωνα προς την διαρκή

ιστορική χειραφέτηση του Ανθρώπου. Ο Δίας, αλαζονικός και

εξουσιαστικός, υιοθετώντας μια βιολογική εξόντωση του αντίπαλου

μέσω της Βίας, νιώθει πανίσχυρος και θεωρεί ότι θα καμφθεί η

επαναστατική ορμή του Ήρωα, κυρίως δε ότι δεν θα τον ακολουθήσουν

οι υπόλοιποι άνθρωποι.

Ακολουθεί μια δεύτερη εκτεταμένη σκηνή, με την συμμετοχή του

Προμηθέα και των εκπροσώπων του ανθρώπινου γένους.

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΛΑΜΠΡΟΣ: «Ο Γεωργάκης Ολύμπιος υπήρξε ένας αληθινός και αγνός αγωνιστής του 1821»

 ΟΜΙΛΙΑ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΛΑΜΠΡΟΥ ΣΤΟΝ ΚΥΚΛΟ ΤΩΝ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΒΡΑΔΙΝΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ ΣΤΗΝ ΣΤΕΓΗ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ «ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ»

ΤΗ ΔΕΥΤΕΡΑ 11η ΜΑIΟΥ 2026 ΜΕ ΘΕΜΑ :

«Ο Γεωργάκης Ολύμπιος υπήρξε ένας αληθινός 

 και αγνός αγωνιστής του 1821»

         

                                                    ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΛΑΜΠΟΣ*

     Σε μια λιτή εκδήλωση στην οποία παραβρέθηκαν μέλη της Εταιρείας Λογοτεχνών Νοτιοδυτικής Ελλάδας, άνθρωποι των γραμμάτων και τεχνών αλλά και απλοί πολίτες, ο Θεόδωρος Λάμπρος μίλησε για τον αγαπημένο του όπως ανέφερε αγωνιστή του 1821 τονίζοντας ότι ήταν και ένας από τους βασικούς λόγους που τον ώθησαν στο να σπουδάσει ιστορία και να κάνει τις Μεταπτυχιακές του σπουδές πάνω στην Ελληνική Επανάσταση του 1821.

  Μιλώντας για τα μηνύματα της θυσίας του Γεωργάκη Ολύμπιου ο Θεόδωρος Λάμπρος ανέφερε μεταξύ άλλων ότι « ο αγνός αγωνιστής Γεωργάκης Ολύμπιος έπεσε σαν άλλος «Λεωνίδας» στη Μονή Σέκου αγωνιζόμενος για μια ελεύθερη πατρίδα. Ενώ είχε την ευκαιρία να διαφύγει και να σώσει την ζωή του, αυτός έμεινε στην ιστορική Μονή , αγωνίστηκε και έπεσε σαν άλλος Λεωνίδας υπερασπιζόμενος την πατρίδα του και την Ορθόδοξη πίστη του. Υπήρξε ο βασικός πρωταγωνιστής της πρώτης Επανάστασης που έγινε στην Μολδοβλαχία το 1821 και ο σπόρος που αυτός έριξε με τον ηρωϊκό του θάνατο, είχε σαν αποτέλεσμα να επακολουθήσει το έπος του 1821 με τις μεγάλες νίκες των Ελλήνων κατά τα πρώτα δυο χρόνια του εθνικού ξεσηκωμού. 

  Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Ηλείος Ιστορικός απάντησε σε ερωτήματα που του έθεσαν οι παρευρισκόμενοι για τον Γεωργάκη Ολύμπιο καθώς και για το πόσο οι σημερινοί Έλληνες γνωρίζουν σήμερα την ιστορία τους.

  Συγκινητική στιγμή στην εκδήλωση υπήρξε όταν ο κ. Ζορμπάς από το κοινό δώρισε στον Θεόδωρο Λάμπρο ένα αναμνηστικό δώρο το οποίο περιείχε μια καλαίσθητη κορνίζα με το πορτρέτο του Γεωργάκη Ολύμπιου – μια αξιέπαινη πρωτοβουλία που συγκίνησε τον Ηλείο Ιστορικό που ευχαρίστησε με την σειρά του τον κ. Ζορμπά για αυτό το υπέροχο όπως τόνισε δώρο του.

Ο αγνός αγωνιστής Γεωργάκης Ολύμπιος

O Γεωργάκης Ολύμπιος γεννήθηκε την άνοιξη του 1772 στο Λιβάδι (4/3/1772). Η μητέρα του ήταν κόρη Λιβαδιώτη προύχοντα, ο δε πατέρας του Νικόλαος γεννήθηκε στη Φτέρη Πιερίας και καταγόταν από τους Λαζαίους, φημισμένους αρματoλούς του Ολύμπου. Η μητέρα του, Νικολέτα, πέθανε λίγα χρόνια μετά τη γέννηση του γιου της. Αργότερα ο Γιωργάκης φοίτησε στο ονομαστό Σχολείο του Λιβαδίου κοντά στους σοφούς δασκάλους Ιωνά Σπαρμιώτη και Ιωάννη Πέζαρο. Κατά την Τουρκοκρατία, ο Όλυμπος και τα Πιέρια υπήρξαν άντρα καπεταναίων όπως οι Ζήδρος, Λάζος, Βλαχάβας κ.ά.

Όταν τελείωσε το σχολείο, ο πατέρας του, επιθυμώντας την τελειότερη πολεμική μόρφωση του γιου του, τον παρέδωσε στο περίφημο στρατόπεδο του συγγενή του Έξαρχου Λάζου. Τα σωματικά αλλά προπαντός τα πνευματικά του προσόντα τον έκαναν σύντομα να διακριθεί, να αγαπηθεί απ’ όλους και να γίνει πρωτοπαλλίκαρο του θείου του, Τόλιου Λάζου. Με το αρματολίκι του Ολύμπου δοξάστηκε στους αγώνες κατά των Τούρκων εκείνη την εποχή.

Η Δράση του στα Βαλκάνια

Στα 1804 ξέσπασε η Σερβική Επανάσταση. Οι Έλληνες, ιδιαίτερα της Μακεδονίας, Θεσσαλίας και της Ηπείρου, είδαν με μεγάλη συμπάθεια των αγώνα των Σέρβων. Με τέτοια αισθήματα έσπευσε και ο Ολύμπιος, συμπαρασύροντας κι άλλους αρματολούς, όπως οι Νικοτσάρας και Καρατάσος, προς βοήθεια του Σέρβου αρματολού Βέλκου Πέτροβιτς. Συμμετείχαν μάλιστα σε νυχτερινή επίθεση εναντίον πολυάριθμου τουρκικού στρατού υπό τον Τοπάλ πασά, εξαναγκάζοντάς τον σε υποχώρηση. Μετά τη σύγκρουση αυτή, ο Ολύμπιος παρέμεινε στη Σερβία, ενώ οι υπόλοιποι Έλληνες αρχηγοί γύρισαν στην Ελλάδα.

Αναφέρεται ότι, όταν βρισκόταν στη Σερβία, αλληλογραφούσε με τον Έλληνα ηγεμόνα της Βλαχίας, Κωνσταντίνο Υψηλάντη, και τον παρακαλούσε να οργανώσει στην ηγεμονία του παρόμοιο κίνημα.

Μετά την αποτυχία της σερβικής εξέγερσης, συνεργάστηκε με τον Κωνσταντίνο Υψηλάντη για τη δημιουργία αξιόμαχου στρατιωτικού σώματος από Έλληνες και Παραδουνάβιους. Το σώμα αυτό το 1806, μόλις κηρύχθηκε ο ρωσοτουρκικός πόλεμος, με 1.300 άντρες αγωνίστηκε στο πλευρό του Ρώσου αρχιστρατήγου Κουτούζωφ, με μεγάλη επιτυχία, στη μάχη της Όστροβα.

Στα 1817, μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία από τον Γ. Λεβέντη και δεν έγινε απλό μέλος της αλλά απόστολος. Το καλοκαίρι του 1820, ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, τον διόρισε Αρχιστράτηγο των επαναστατικών δυνάμεων στη Μολδοβλαχία.

Περιπλανώμενοι και κυνηγημένοι

Μετά τις ήττες των επαναστατών στο Δραγατσάνι και το Σκουλένι, το κυριότερο επαναστατικό σώμα που απέμενε ήταν αυτό του Ολύμπιου, το οποίο είχε συνενωθεί με το τμήμα του Ιωάννη Φαρμάκη, αριθμώντας συνολικά 800 περίπου εκλεκτούς ιππείς.

Οι δύο αρχηγοί, όταν έμαθαν ότι ισχυρές τουρκικές δυνάμεις, μαζί με αυτές του Σάββα Καμινάρη, κινούνταν εναντίον τους, έκριναν ότι η συνέχιση του αγώνα στη Βλαχία δεν είχε πια νόημα. Έτσι αποφάσισαν να φτάσουν ακολουθώντας ορεινή διαδρομή και πολεμώντας, μέχρι τη Βεσσαραβία, από όπου θα μπορούσαν να βρουν κάποιο τρόπο να επιστρέψουν στην Ελλάδα. Ο Ολύμπιος έκανε αυτή τη διαδρομή πάνω σε φορείο, καθώς ήταν άρρωστος από τις ταλαιπωρίες και τη λύπη του..

Μέχρι τα μέσα Αυγούστου, το σώμα των Ολύμπιου – Φαρμάκη παρέμεινε στα δυσπρόσιτα βουνά της Μολδαβίας, στην περιοχή της Βράνσας, ερχόμενο πολλές φορές σε συμπλοκές με τουρκικά αποσπάσματα. Σταδιακά ο Ολύμπιος ανέρρωσε και αποφάσισε να προχωρήσει προς πεδινότερη περιοχή, με κατεύθυνση τη Βεσσαραβία, όπως είχε αρχικά σχεδιάσει. Ένας επιπλέον λόγος της μετακίνησης αυτής ήταν η αδυναμία του να συντηρήσει το ιππικό του, αν αποφάσιζε να διαχειμάσει στα ορεινά. Έτσι, κατά το τέλος Αυγούστου, ο Ολύμπιος εξέδωσε προκήρυξη όπου διαφαίνεται το υψηλό του φρόνημα εκείνο τον καιρό (η προκήρυξη βρέθηκε στα αυστριακά αρχεία):

    Όπως αναφέρει ο Γεωργάκης Ολύμπιος «Ανδρείοι Έλληνες! Όλοι στους, ευγενείς, αδελφοί, υποκύψαμε σε μια τρομερή μοίρα. Από τους ομόδοξους γείτονές στους εκείνοι που στους υποσχέθηκαν βοήθεια, στους εγκατέλειψαν, οι άλλοι με συκοφαντίες εχαρακτήρισαν σαν έγκλημα στους αιματηρούς αγώνες στους για τη θρησκεία στους και την ύπαρξή στους. Ψηλά το κεφάλι αδέλφια. Δείξτε πως είστε αντάξιοι των προγόνων στους. Εσώσαμεν εν τούτοις τη τιμήν στους. Η Ευρώπη εγνώρισε στους γυιούς στους Ελλάδας. Η βοήθεια που υποσχέθηκε η Ρωσία έρχεται πολύ αργά. Ζήτω η θρησκεία και η ελευθερία στους Ελλάδας! Θάνατος στους βαρβάρους».

Στη Μονή Σέκου

 

Τελικά έμειναν μαζί με τους Ολύμπιο και Φαρμάκη, μόνο 350 περίπου πολεμιστές, με τους υπόλοιπους, ιδιαίτερα όσους προέρχονταν από γειτονικά μέρη, να εγκαταλείπουν τον αγώνα.

Οι δύο οπλαρχηγοί κατευθύνθηκαν στη Μονή Νάμτσου και από εκεί στη Μονή Σέκου, η οποία απείχε 24 ώρες από το Ιάσιο. Στην αρχή, ο Σελήχ πασάς έστειλε εναντίον τους 300 ιππείς οι οποίοι έπεσαν σε ενέδρα τμήματος ανδρών του Φαρμάκη, με αποτέλεσμα να τον φόνο 200 Τούρκων και τη σύλληψη τριών αιχμαλώτων. Από αυτούς τους αιχμαλώτους οι Έλληνες έμαθαν πως μεγάλη εχθρική δύναμη πλησίαζε στη Μονή, πράγμα που τους έβαλε σε σκέψεις να την εγκαταλείψουν. Από τους αρχηγούς, ο Ολύμπιος ήταν υπέρ της διάσχισης της Μολδαβίας με κατεύθυνση τη Βεσσαραβία. Ο Φαρμάκης και ο Σέρβος Βλάδεν θεωρούσαν πως εκείνο το σχέδιο ήταν αδύνατο να υλοποιηθεί λόγω του μεγάλου αριθμού Τούρκων στρατιωτών στην περιοχή. Αντ’ αυτού πρότειναν τη διαφυγή στην Αυστρία, της οποίας τα σύνορα ήταν κοντά. Ωστόσο ο Ολύμπιος δεν δεχόταν να τους ακολουθήσει καθώς πίστευε ότι οι Αυστριακοί θα τους συνελάμβαναν. Τελικά, από αίσθημα αλληλεγγύης, έμειναν όλοι στη Μονή.

Κατά τον Φιλήμονα, ο Ολύμπιος σκέφτηκε επίσης το ενδεχόμενο να επιστρέψουν στα ορεινά της Μολδαβίας, ωστόσο φαίνεται πως επηρεάστηκε και από επιστολή του επισκόπου του Ρόμανο που τον καλούσε να υπερασπιστεί τη Μονή και τους θησαυρούς της από την καταστροφική μανία των Τούρκων. Είναι πιθανό η επιστολή αυτή να στάλθηκε με εντολή («τη εισηγήσει») των Τούρκων.

    Οι επαναστάτες σχεδίαζαν να αμυνθούν στην είσοδο της στενής κοιλάδας όπου βρισκόταν η μονή, χωρίς να γνωρίζουν ότι υπήρχαν μονοπάτια στα γύρω βουνά τα οποία οδηγούσαν στο εσωτερικό της κοιλάδας. Πράγματι, ενώ αρχικά, στις 6 Σεπτεμβρίου, οι επαναστάτες απέκρουσαν τουρκικό σώμα 600 ανδρών, στην είσοδο της κοιλάδας, στις 8 Σεπτεμβρίου το κύριο εχθρικό σώμα άρχισε να κατεβαίνει προς τη Μονή μέσω εκείνων των μονοπατιών, έχοντας ντόπιους οδηγούς.

   Για να τους αντιμετωπίσει, ο Ολύμπιος έβαλε τους άνδρες του στις επάλξεις της μονής, από όπου πυροβολούσαν τους Τούρκους, μη επιτρέποντάς τους να μπουν. Εν τω μεταξύ, ο Φαρμάκης με τους άντρες του, οι οποίοι είχαν αποκοπεί καθώς φρουρούσαν την είσοδο της κοιλάδας, κατάφεραν το βράδυ της 8ης Σεπτεμβρίου να μπουν στη μονή. Έτσι από το πρωί της 9ης Σεπτεμβρίου άρχισε η πλήρης πολιορκία της Μονής από τους Τούρκους, οι οποίοι διέθεταν και ένα κανόνι.

Το πέρασμα στην Αθανασία

Ο Τόμας Γκόρντον στην “Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως”, αναφέρει ότι ο Γεωργάκης στην απελπιστική θέση που βρισκόταν απηύθυνε στους συντρόφους του την εξής προσλαλιά: «Αδελφοί, εν τη κρισίμω ταύτη περιστάσει μόνον ένδοξον θάνατον πρέπει να ευχόμεθα (… …) ελεύσεται πιθανώς ημέρα, καθ’ ην η πατρίς θέλει συλλέξει τα οστά μας και θέλει μεταφέρει αυτά προς ενταφιασμόν εις την κλασικήν γην των προγόνων μας.».

Κατά τον Μαξίμ Ρεμπό ο Αυστριακός πρόξενος του Ιασίου πρόσφερε στον Ολύμπιο τη βοήθειά του για να διαφύγει σε ρωσικό έδαφος αλλά αυτός απάντησε “Πήρα τα όπλα για να χύσω το αίμα των εχθρών της πατρίδας και όχι για να σώσω τον εαυτό μου. Η ευκαιρία είναι πολύ ευνοϊκή για να τη χάσω.“.

   Ο Ολύμπιος κλείστηκε με 7 ή 11 πιστούς συμπολεμιστές του στο κωδωνοστάσιο της Μονής ενώ ο Φαρμάκης με τους υπόλοιπους άντρες υπεράσπιζε τις υπόλοιπες θέσεις. Σε εκείνη τη φάση της μάχης συνέβη το πιο ένδοξο επεισόδιο της επανάστασης στη Μολδοβλαχία: κάποια στιγμή, ξέσπασε πυρκαϊά στο κωδωνοστάσιο και ο Ολύμπιος κινδύνευσε να αιχμαλωτιστεί, κάτω από συνθήκες που παραμένουν αδιευκρίνιστες. Αρνούμενος να συνδιαλλαγεί με τους Τούρκους, ζήτησε από τους συντρόφους του να φύγουν, όσοι ήθελαν να γλυτώσουν, από το κωδωνωστάσιο. Αλλά κανείς δεν έφυγε. Τότε πυροβόλησε ένα βαρέλι με πυρίτιδα και ανατίναξε το κωδωνοστάσιο, συμπαρασύροντας και Τούρκους που βρέθηκαν εκεί κοντά.

Η πολιορκία συνεχίστηκε με λυσσώδη άμυνα από τον Φαρμάκη και τους άντρες του, μέχρι τις 23 Σεπτεμβρίου, οπότε ο Φαρμάκης, πειθόμενος από τις εγγυήσεις του αυστριακού διπλωματικού υπαλλήλου, Βολφ, ότι οι Τούρκοι θα σεβαστούν την αμνηστία και θα τους αφήσουν να φύγουν από την αυτοκρατορία, παραδόθηκε μαζί με τους υπόλοιπους αγωνιστές, εκτός από 33 άντρες οι οποίοι διέφυγαν τη νύχτα. Οι Τούρκοι δεν σεβάστηκαν τη συμφωνία και εκτέλεσαν τους επαναστάτες.

    Αυτός ήταν ο αγνός αγωνιστής Γεωργάκης Ολύμπιος που έπεσε σαν άλλος «Λεωνίδας» στη Μονή Σέκου αγωνιζόμενος για μια ελεύθερη πατρίδα.

*Ο Ηλείος Ιστορικός , Συγγραφέας  και Τακτικό Μέλος της Εταιρείας Λογοτεχνών Νοτιοδυτικής Ελλάδας.

ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΜΑΡΓΑΡΙΤΗ ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ: Επέτειος Διακοσίων χρόνων από την αυτοθυσία του Ιωάννη Παπαδιαμαντόπουλου στην Ηρωική Έξοδο του Μεσολογγίου

 Επέτειος Διακοσίων χρόνων από την

αυτοθυσία του Ιωάννη

Παπαδιαμαντόπουλου στην Ηρωική

Έξοδο του Μεσολογγίου

Του Γεωργίου Λ. Μαργαρίτη

(Oμιλία στον κύκλο των Φιλολογικών Βραδινών της Εταιρείας Λογοτεχνών

τη Δευτέρα 27η Αριλίου 2026 στη Στέγη Γραμμάτων ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ")

Είν’ έτοιμα στην άσπονδη πλημύρα των αρμάτων

Δρόμο να σχίσουν τα σπαθιά, κι’ ελεύθεροι να μείνουν

Εκείθε με τους αδελφούς, εδώθε με το χάρο.

Έτσι απαθανάτισε γλαφυρά ο εθνικός μας

ποιητής Διονύσιος Σολωμός στα σχεδιάσματα του

ποιήματος Ελεύθεροι Πολιορκημένοι την Ηρωική

Έξοδο των επαναστατημένων Ελλήνων του

Μεσολογγίου.

200 χρόνια πέρασαν από το ηρωικό εκείνο

γεγονός ξημερώματα της Κυριακής των Βαΐων της 11 ης

Απριλίου 1826. Σήμερα, στον ιστορικό απόηχο

2

εκείνων των γεγονότων, είναι επιβεβλημένη η

παρουσίαση του βίου του διοικητή των Ελεύθερων

Πολιορκημένων Ελλήνων Μεσολογγιτών Ιωάννη

Παπαδιαμαντόπουλου που πρόσφερε την ζωή του για

την ελευθερία, τα ιδανικά και τις αξίες των

επαναστατημένων Ελλήνων. Ένα πρόσωπο που

διαδραμάτισε έναν από τους σπουδαιότερους ρόλους

στην Ελληνική Επανάσταση και που δυστυχώς δεν

έχει τύχει της ανάλογης τιμής και δόξας από τους

σύγχρονους Έλληνες.

Ο Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος γεννήθηκε

στην Κόρινθο, τον Μάρτιο του 1766. Η καταγωγή του

όμως δεν ήταν από την Πελοπόννησο αλλά από την

Ήπειρο και πιο συγκεκριμένα από το χωριό Πλαίσια

των Κατσαναχωρίων. Παππούς του υπήρξε ο

Διαμαντής Μαργαρίτης. Ο αδερφός του Διαμαντή,

Γεώργιος Μαργαρίτης ήταν προύχοντας ιερέας του

χωριού Πλαίσια και κρεμάστηκε από τους Τούρκους

το 1742.

3

Για το ιστορικό αυτό περιστατικό γράφει ο

Ιωάννης Λαμπρίδης στα Ηπειρώτικα Μελετήματα

σχετικά με την ιστορία των Κατσαναχωρίων: «Κατά

διαταγή του διοικητού Ιωαννίνων Αχμέτ Πασά ο εκ

του χωριού Πλαίσια ιερεύς και Αγιάν   των

Κατσαναχωρίων βιλαέτης Γεώργιος Μαργαρίτης

απηγχονίσθη μετά την τέλεσιν της θείας λειτουργίας

και εν τω νάρθηκι της εκκλησίας του χωριού τούτου,

ένεκα ψευδεστάτων καταθέσεων αμείλικτων εχθρών

του» ( Να σημειωθεί εδώ ότι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ο όρος

Ayan αναφερόταν σε τοπικούς προκρίτους ή προεστούς που

λειτουργούσαν ως ενδιάμεσοι μεταξύ της κεντρικής διοίκησης και

του λαού.)

Μετά από αυτό το φρικτό γεγονός, ο αδερφός

του Διαμαντής Μαργαρίτης ιερέας κι αυτός

αναγκάστηκε να φύγει με την οικογένεια του και να

εγκατασταθεί στο Αιτωλικό κυνηγημένος από τους

Τούρκους. Μάλιστα λέγεται ότι ο παπά-Διαμαντής

Μαργαρίτης αφού πλήρωσε πολλά φλουριά έφυγε

4

νύχτα με άλογα πεταλωμένα ανάποδα για να μην

ανακαλύψουν τα ίχνη του οι Τούρκοι.

Ο Ηπειρώτης ιερέας, πρόσφυγας πλέον στο

Αιτωλικό, έχτισε την εκκλησία των Ταξιαρχών κι έγινε

εφημέριος της μέχρι τον θάνατό του . Ο παπά-

Διαμαντής άφησε δύο γιούς τον Αναστάσιο και τον

Γεώργιο ο οποίος ήταν και ο πατέρας του Ιωάννη

Παπαδιαμαντόπουλου. Οι δυο γιοί αποφάσισαν να

φύγουν απ’ το Αιτωλικό και να κινήσουν για την

Πελοπόννησο. Ο Αναστάσιος εγκαταστάθηκε στη

Πάτρα και ο Γεώργιος στην Κόρινθο. Και οι δύο έγιναν

έμποροι κι όταν κάποια στιγμή έσμιξαν στην Πάτρα,

αποφάσισαν να αλλάξουν το επώνυμο τους πιθανόν

φοβούμενοι τους Τούρκους κι από Μαργαρίτης να

γίνουν Παπαδιαμαντόπουλοι δηλαδή παιδιά του

Παπαδιαμαντή.

Ο Γιώργος στην Κόρινθο παντρεύτηκε την κόρη

ενός ιερέα κι απόκτησε δύο παιδιά τον Ιωάννη και

την Ανθή . Τα δύο αδέλφια έχασαν τους γονείς τους

5

σε μικρή ηλικία και η Ανθή ανέλαβε να μεγαλώσει τον

αδελφό της. Ο Ιωάννης σπούδασε στα κοινά

γράμματα και στην αριθμητική κι όταν ενηλικιώθηκε

αποκατέστησε την αγαπημένη του αδελφή στην οποία

δώρισε ολόκληρη την πατρική περιουσία. 20 χρονών

πια κι αφού είχε παντρέψει την αδερφή του, το 1786

άφησε την Κόρινθο και ήρθε στην Πάτρα στο θείο του

Αναστάσιο.

Δουλεύοντας ως υπάλληλος κοντά στον θείο

του Αναστάσιο με την ευφυία του, την

επιδράστικότητα του, την επιμέλεια, την

εργατικότητα και το ζήλο του κατάφερε την μέτρια

εμπορική επιχείρηση του θείου του να την αναπτύξει

και να την διευρύνει έτσι ώστε 8 χρόνια μετά να

θελήσει να προχωρήσει στο επόμενο βήμα, δηλαδή

στην δημιουργία μιας δικής του επιχείρησης.

Πράγματι το 1794 συνεταιρίζεται με τον

πλούσιο έμπορο και κτηματία Δημήτριο Ανάγνου με

6

την νέα επιχείρηση του να ξεπερνά ακόμη κι εκείνη

του θείου του.

Η εμπιστοσύνη που ενέπνεε η προσωπικότητα κι

ο χαρακτήρας του Ιωάννη Παπαδιαμαντόπουλου

έκανε πολλούς πλούσιους εμπόρους και κτηματίες της

εποχής, να του διαθέτουν κατά την κρίση του την

κτηματική παραγωγή των προϊόντων τους. Ονόματα

όπως ο Κιαμίλ Μπέης της Κορίνθου, Ο Βαλής της

Θεσσαλονίκης, έμποροι της Επτανήσου κι Έλληνες

έμποροι του εξωτερικού εμπιστεύονταν τον

Παπαδιαμαντόπουλο για την πώληση των προϊόντων

τους λαμβάνοντας ο ίδιος την αντίστοιχη προμήθεια.

Με τον καιρό καταφέρνει να πραγματοποιεί

απευθείας το ανταλλακτικό εμπόριο των Ελλήνων του

εξωτερικού, με όπλο το εμπόριο της σταφίδας, χωρίς

την μεσολάβηση των προξενείων Αγγλίας και

Ολλανδίας ή την εξάρτηση από τους ναυτικούς που

μετέφεραν τα ελληνικά προϊόντα στα ξένα λιμάνια.

7

Το εμπορικό του δαιμόνιο θριαμβεύει όταν

ευφυέστατα θεωρεί πώς με τα ιδιόκτητα πλοία, που θα

ταξιδεύουν ακόμα και στην Αμερική και με φθηνούς

ναύλους, θα κατάφερνε να βγάλει μεγαλύτερο κέρδος

και να μειώσει την προμήθεια των μεσαζόντων για

τους Έλληνες εμπόρους. Έτσι θα ήταν κερδισμένοι

όλοι. Πράγματι κινούμενος με απίστευτη ευφυία και με

μειωμένο κόστος κατασκευάζει στο Γαλαξίδι μεγάλα

πλοία χρησιμοποιώντας τους τεχνίτες από τους

ταρσανάδες, τα ναυπηγεία δηλαδή, του Μεσολογγίου

που εκείνη την εποχή το έργο τους άκμαζε

μεταφέροντας την τεχνογνωσία τους στο Γαλαξίδι.

Έτσι δημιουργεί έναν μεγάλο δικό του Γαλαξιδιώτικο

στόλο και κάνει το Γαλαξίδι ναυτική εμπορική δύναμη.

Μάλιστα είναι αυτός που ιδρύει τον πρώτο

Γαλαξιδιώτικο εμπορικό Σύνδεσμο κι ανοίγει μια νέα

εποχή για την πόλη.

Δεν του έφτανε όμως μόνο αυτό. Ιδρύει στην

Πάτρα Ιδιωτική τράπεζα έχοντας ανταποκριτές στα

8

εμπορικά κέντρα της ανατολής και της δύσης όπως

στην Κωνσταντινούπολη, στο Λονδίνο, στη

Μασσαλία, στη Τεργέστη, στην Ανκόνα, στο Λιβόρνο,

στη Σμύρνη στην Αλεξάνδρεια, στη Μάλτα στην

Κέρκυρα και στη Ζάκυνθο. Δίκαιος και τίμιος σε όλες

του τις συναλλαγές ενέπνεε εμπιστοσύνη και αυτό του

απέφερε τεράστια οικονομικά κέρδη.

Στις αρχές του δέκατου ένατου αιώνα ο

Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος έχει πλέον εδραιωθεί

ως ένας από τους πιο πλούσιους εμπόρους της

Πελοποννήσου. Τον Ιούνιο του 1800 παντρεύεται

στην Πάτρα την Ελένη Καλαμογδάρτη την κόρη του

σημαντικότερου προκρίτου της Αχαΐας Ιωάννη

Καλαμογδάρτη αποκτώντας μαζί της πολλά παιδιά από

τα οποία επέζησαν έξι.

Σύμφωνα με τις ιστορικές μαρτυρίες ο Ιωάννης

για τους πατρινούς υπήρξε εκείνος που με την

πατρική του φιγούρα προστάτευε τους Έλληνες

υπηκόους, αφού πάντα μεσολαβούσε πείθοντας την

9

οθωμανική διοίκηση, να μειώσει τους φόρους για

αυτούς, διπλασιάζοντάς τη δική του φορολογική

επιβάρυνση. Με το κύρος και τον ήπιο χαρακτήρα του

υπήρξε ο κυματοθραύστης των βίαιων αποφάσεων

των Τούρκων, καθώς ακόμα και αυτοί τον σέβονταν

και τον εκτιμούσαν. Και οι δύο πλευρές άκουγαν τη

γνώμη του, γνωρίζοντας τον δίκαιο και ηθικό

χαρακτήρα του. Κάθε αδικημένος έβρισκε άσυλο στην

οικία του. Οι υπάλληλοι του αμείβονταν

πλουσιοπάροχα ενώ τους παρείχε στέγη και τροφή.

Και αφού έχει φτάσει στο απόγειο της δόξας και

του πλούτου, έρχεται η ώρα να μυηθεί στη Φιλική

Εταιρεία το 1819 και να μπει μπροστά με όλα τα

εφόδια που διέθετε, στον αγώνα για την

απελευθέρωση. Και εκεί αποδεικνύεται το μεγαλείο

της προσωπικότητας και της δίψας του για ελευθερία

της πατρίδας. Τι κι αν έγινε ένας από τους πιο

πλούσιους Έλληνες εμπόρους στον Ελλαδικό χώρο,

τι κι αν ζούσε με όλες τις ανέσεις της εποχής

10

πλουσιοπάροχα έχοντας κυριολεκτικά στα πόδια του

Έλληνες και Οθωμανούς! Η ανήσυχη ψυχή του για

ελευθερία των Ελλήνων , η αγάπη του για την

πατρίδα , η ανάμνηση των δολοφονιών και των

κακουχιών των προγόνων του, από τους Οθωμανούς

κατακτητές, ζύγιζαν πολύ περισσότερο από το

χρυσάφι όλου του κόσμου. Λέγεται πως η περιουσία

του εκείνη την εποχή άγγιζε τα 3.000.000 γρόσια (

σημερινή αξία με βάση την τιμή του χρυσού

55.000.000 ευρώ ).

Είναι εκείνη η εποχή που ο ίδιος ο Αλέξανδρος

Υψηλάντης τον επιλέγει λόγω της μεγάλης εκτίμησης

που τρέφει στο πρόσωπο του, ως γενικό ταμία των

κοινών χρημάτων της Φιλικής Εταιρείας γνωστής ως

της Κάσας της Εταιρείας του Γένους. Ο ίδιος γίνεται

ταυτόχρονα και μόνιμος χρηματοδότης της, ενώ

επιτυγχάνει να μαζέψει δωρεές κι από άλλους

πρόθυμους προκρίτους ήδη από την συνέλευση της

Βοστίτσας τέλη Γενάρη του 1821.

11

Μέσα σε λίγους μήνες όλα αλλάζουν στην ζωή

του. Είναι όμως αποφασισμένος να βοηθήσει πάση

θυσία τον αγώνα. Και το αποδεικνύει περίτρανα όταν

ηγείται του ξεσπάσματος της επανάστασης. Είναι το

μεσημέρι της 21 ης Μαρτίου 1821 όταν η μοίρα

επιλέγει την οικία του Παπαδιαμαντόπουλου στην

Πάτρα για να γίνει το σκηνικό που ανάβει τη φλόγα

της ελληνικής επανάστασης . Δεν είναι τυχαίο που ο

αυτόπτης μάρτυρας γραμματέας του Ολλανδικού

προξενείου στη Πάτρα, Jean Solair μας πληροφορεί

ότι αυτή είναι και η γενέθλια μέρα της Επανάστασης.

Ας δούμε όμως πως οι πηγές αναφέρονται σε

εκείνα τα δραματικά γεγονότα για την πόλη των

Πατρών.

Εἶτα τῇ 21 Μαρτίου ἐξῆλθον ἔνοπλοι εἰς τὴν

ἀγορὰν τῆς πόλεως, καὶ περιεκύκλωσαν πρῶτον τὸ

ὀσπήτιον τοῦ Ἰωάννου Παπαδιαμαντοπούλου, ὅπου

ὑπώπτευον ὅτι εὑρίσκονται ἐναποτεθειμένα ἅρματα.

Αλλὰ, μὲ τὸ νὰ εὗρον κεκλεισμένας τὰς πόρτας,

12

ἄρχησαν τὸν πόλεμον ἔξωθεν, καὶ τοῦ ἐφόνευσαν εἰς

τὸ παράθυρον ἕνα ἄνθρωπον· ἔπειτα ἔβαλον πυρκαϊὰν

εἰς τὰ πέριξ ὀσπήτια. Εἰς δὲ τὴν Μητρόπολιν͵ δὲν

ἐτόλμησαν νὰ πλησιάσουν, νομίζοντες, ὅτι εὑρίσκονται

μέσα Ἕλληνες κεκρυμμένοι· (από τα

Απομνημονεύματα Παλαιων Πατρών Γερμανού).

Τὴν αὐτὴν ἡμέραν 21 Μαρτίου ἀνέβησαν ἔνοπλοι ἕως

100 Τοῦρκοι ἐκ τοῦ Ῥίου εἰς τὴν πόλιν τουφεκίζοντες.

τινὲς δὲ αὐτῶν ἐμβάντες εἴς τι ῥακοπωλεῖον κατὰ τὴν

ἐνορίαν τῆς ἁγίας Τριάδος, ἀφ᾽ οὗ ἐμέθυσαν, ἔχυσαν

ῥακὴν ἔν τινι λεκάνῃ, καὶ ἐμβάψαντες τὰ

παρευρεθέντα παλαιόπανα, τὰ ἄναψαν, καὶ δι' αὐτῶν

ἔκαψαν τὸ ῥακοπωλεῖον· ἐφόνευσαν δὲ καὶ τὸν

ῥακοπώλην·ἐκεῖθεν ὑπῆγαν νὰ πατήσωσι τὴν οἰκίαν

τοῦ Παπαδιαμαντοπούλου. ἀλλ᾽ εὑρόντες ἀντίστασιν

αὐτοὶ μὲν, τὴν ἐπολέμουν κάτωθεν, οἱ δὲ ἐν τῇ

ἀκροπόλει τὴν ἐκανονοβόλουν ἄνωθεν. Ἐν τοσούτῳ,

αἱ φλόγες τοῦ ῥακοπολείου διεδόθησαν καὶ πολλαὶ

οἰκίαι ἐκάησαν. Ἦσαν παμπολλοὶ Ἑπταννήσιοι ἐν τῇ

13

πόλει, ἐξ ὧν πολλοὶ Φιλικοί. Οὗτοι ἀκούσαντες τὸν

τουφεκισμὸν καὶ βλέποντες τὰς φλόγας, ὡπλίσθησαν

καὶ ἔτρεξαν εἰς διάφορα μέρη (Τρικούπης , Ιστορία της

Ελληνικής Επανάστασης. )

Σύμφωνα και με άλλες μαρτυρίες μετά το μεσημέρι

της 21 ης Μαρτίου οι τούρκοι επιτίθενται όπως

αναφέρεται και παραπάνω στο σπίτι του

Παπαδιαμαντόπουλου. Στην ανταλλαγή πυροβολισμών

σκοτώνεται ο θείος του Ιωάννη, Διαμαντής

Παπαδιαμαντόπουλος.

Τότε βλέποντας τον θείο του να σκοτώνεται δίνει

αμέσως τὸ σύνθημα τής Επαναστάσης. Ανεβαίνει στο

υπερώο της οικίας και πυροβολεί τρεις φορές στον

αέρα καθώς αυτό ήταν το σύνθημα για να σπεύσει σε

βοήθεια το έμμισθο σώμα πολεμιστών που διέθετε με

αρχηγούς τον Καρατζά και τον Ανδριτσόπουλο. Αυτοί

σπέρνουν τον πανικό στους Τούρκους και με την

βοήθεια του σώματος των Επτανησίων που κατοικούν

στη Πάτρα τους αναγκάζουν να οχυρωθούν στο

14

Κάστρο. Η Πάτρα γίνεται η πρώτη πόλη που

ελευθερώνεται προσωρινά . Ο Παπαδιαμαντόπουλος

πηγαίνει μαζί με τον Λόντο στο μοναστήρι του Ομπλού

συγκεντρώνοντας όλες τις πολεμικές δυνάμεις των

Ελλήνων κι από εκεί ειδοποιεί όσους βρίσκονταν στα

Νεζερά και στα Καλάβρυτα να σπεύσουν για βοήθεια.

Έχει επίσης προνοήσει να φυγαδεύσει την οικογένεια

του στην Ζάκυνθο που άνηκε τότε στους Άγγλους.

Την 25 η Μαρτίου φτάνουν στην Πάτρα από τις γύρω

περιοχές ο Παπαδιαμαντόπουλος με τον Λόντο και

400 περίπου στρατιώτες κρατώντας την επαναστατική

κόκκινη σημαία και τον μαύρο σταυρό πάνω της.

Έπειτα καταφθάνουν οι Κουμανιώτες, ο Ζαίμης, ο

Ρούφος κι ο π.π Γερμανός. Την ίδια ημέρα στην

πλατεία Αγίου Γεωργίου μπροστά στην

προαναφερθείσα σημαία και σε ένα μεγάλο ξύλινο

σταυρό ο π.π Γερμανός ορκίζει τους αγωνιστές και

ξεκινάει τυπικά την Επανάσταση.

15

Από εκείνες τις ημέρες και μετά η ζωή του

Παπαδιαμαντόπουλου αλλάζει. Βγάζει τα πολυτελή

ρούχα και κοιμάται στην ύπαιθρο. Μοιράζει τα

υπάρχοντά του στους αγωνιστές και αγοράζει

πολεμοφόδια από το εξωτερικό για τον αγώνα.

Οποιαδήποτε στιγμή η Διοίκηση των

Επαναστατημένων Ελλήνων τον διατάζει να πάει είτε

να διαπραγματευτεί είτε να μεσολαβήσει για να λύσει

προβλήματα, ο Παπαδιαμαντόπουλος υπακούοντας

πάντα βρίσκεται εκεί. Στην παραλαβή του φρουρίου

του Ναυπλίου, στη διαχείριση των πλοίων Ύδρας και

Σπετσών, στο να δώσει στους Υδραίους 6000 γρόσια,

στις διαπραγματεύσεις ξένων δανείων και στην

εξομάλυνση παθών του εμφυλίου πάντα δίνει το

παρών. Δεν ασχολείται πλέον με τίποτε άλλο παρά

μονάχα με τις υποθέσεις τις πατρίδας.

Έτσι έρχεται και η ώρα που η κυβέρνηση στις

12/03/1825 διορίζει τριμελή προσωρινή επιτροπή για

τη διεύθυνση των πολεμικών και πολιτικών

16

πραγμάτων της Δυτικής Ελλάδας. Η επιτροπή

απαρτίζεται από τον πρόεδρο Ιωάννη

Παπαδιαμαντόπουλο και τους Γεώργιο Καναβό και

Δημήτριο Θέμελη. Στις 12 Απριλίου 1825 μεταβαίνει

στο Μεσολόγγι κι αναλαμβάνει πολιτικός διοικητής

του. Τρεις μέρες μετά φτάνουν τα στρατεύματα του

Κιουταχή έξω από την πόλη και ξεκινάει η πολιορκία

του από τους Τούρκους. Οι δυνάμεις των Οθωμανών

που άγγιζαν τις 30.000 περίπου στρατιώτες

περικυκλώνουν την πόλη που αρχίζει σιγά σιγά να

ασφυκτιά έχοντας να αντιμετωπίσει επισιτιστικό

ζήτημα.

Είμαστε τυχεροί γιατί έχει σωθεί η

αλληλογραφία του Παπαδιαμαντόπουλου κι έτσι

μπορούμε να μάθουμε από τον ίδιο τις συνθήκες και

τα προβλήματα αλλά και την ευθύνη που είχε για το

Μεσολόγγι αλλά και για την οικογένεια του που

βρισκόταν στη Ζάκυνθο. Σε επιστολή του προς την

γυναίκα του δυο βδομάδες μετά αφού έχει αναλάβει

17

την διοίκηση των πολιορκημένων του Μεσολογγίου

γράφει:

« Μην στεναχωρείσθε όταν εγώ δια την τιμή

μας, δια την ζωή σας και ησυχίαν σας, απεφάσισα να

βασανίζωμαι και κινδυνέυω το ατομόν μου και δι’

αγάπην της πίστεως και πατρίδος αγωνίζομαι, όσον

δύναμαι, όταν ακούω ότι η φαμίλια μου είναι εις

ασφαλειαν και εν υγεια, αυτό με ευχαριστεί και με

εμψυχωνει δια να αγωνιζομαι με γενναιότητα. Δια την

οικονομία των εξόδων σας ελπίζω να σας εμβασεν ο

Γεώργιος Κάκος από Γαστούνη τα όσα του άφησα…»

(Να σημειωθεί εδώ ότι ο Κάκος Γεώργιος υπήρξε

υπάλληλος του Παπαδιαμαντόπουλου κι ο άνθρωπος -

σύνδεσμος του με την οικογένεια του Σισίνη στη

Γαστούνη) .

Σε άλλη επιστολή τον Ιούλιο του 1825 γράφει

πάλι στην γυναίκα του:

18

«… ημεις ημεθα Πολιορκημένοι ξηρας και

θαλασσης μολονότι τους εχθρούς δεν τους φοβομεθα

αν ητον κι άλλοι τόσοι. Εφθασαμεν εις την εσχατην

απελπισία δια την ελλειψην της μπαρουτης. Φωναζουν

, γραφουν , παρακαλουν με πεζους με εσπρεσα

παρασταινοντας τους την αναγκη μας δεν ηθελησε

κανενας να μας προφθάσει κ’ αν με μπαρουτι. Διο κι

αυθις απεφασισθη πεντε ανδρειοι πατριωτες να

περνουν αναμεσα απ τα καραβια του εχθρου κι ο θεος

να τους βοηθησει να περασουν εις Γλαρεντζα , να

διευθύνουν τα γραμματα μας προς την Διοίκησην και

δι αυτού. Και με την ελπίδα ίσως εύρουν ετοιμασμένη

μπαρούτι εις Γλαρέντζαν δια να μας φέρουν…»

Δυστυχώς η κυβέρνηση κωφεύει, οι Έλληνες

βρίσκονται σε εμφύλιο πόλεμο και οι βοήθειες που

φτάνουν στο Μεσολόγγι είναι μικρές. Δεν φτάνει

όμως μόνο αυτό. Η διχόνοια άρχισε να φωλιάζει και

μέσα στους πολιορκημένους του Μεσολογγίου με

έριδες ανταρσίες και ατασθαλίες κάποιων

19

οπλαρχηγών. Έτσι ο ελβετός φιλέλλην Μάγερ, που

έμενε μόνιμα από το 1821 στο Μεσολόγγι, μετά από

απόφαση της Επιτροπής και του Παπαδιαμαντόπουλου

αναγκάζεται να περάσει με καράβι στη Ζάκυνθο για

να διευθετήσει το ζήτημα. Εκεί μαζί με τον Ρώμα

αποφασίζουν να ιδρυθεί στο Μεσολόγγι με την

επιστροφή του, μυστική πατριωτική Εταιρεία με την

επωνυμία Αδελφότης των Φιλοδικαίων. Σκοπός ήταν η

ένωση και η ομόνοια των πολεμιστών και η μεταξύ

τους εξουδετέρωση των κομματικών αντιθέσεων. Από

τους πρώτους που απάρτιζαν τον πυρήνα της

Εταιρείας υπήρξε και ο Παπαδιαμαντόπουλος. Το

πρόβλημα πληροφορήθηκε και η κύβερνηση καθώς

στάλθηκε από την επιτροπή και ο Κανναβός ο οποίος

αφού ενημέρωσε από κοντά τον Κουντουριώτη δεν

ξαναγύρισε ποτέ στο Μεσολόγγι με αποτέλεσμα η

πολιτική διοίκηση των πολιορκουμένων να μείνει στα

χέρια του Παπαδιαμαντόπουλου και του Θέμελη. Λίγο

καιρό πριν την Έξοδο πεθαίνει κι ο Θέμελης κι ο

20

Ιωάννης μένει ο μοναδικός διοικητής του

Μεσολογγίου.

Σε άλλη επιστολή του προς την Κυβέρνηση και

τον Κουντουριώτη τον Αύγουστο του 1825 ο

Διοικητής του Μεσολογγίου γράφει με αγωνία: « … το

Μεσολόγγι πέντε μήνους σχεδόν πολεμείται

ακατάπαυστως, ημέρα και νύκτα και με μηχανάς

φέρνοντας μας τα χώματα ως βουνόπουλα μας

εγέμισε τα χαντάκια, έφθασε εις τα τείχη, επροχώρησε

και εις μια τάπια λεγομένην Τερίμπιλε με την μηχανή

του, έφθασαν τις προάλλες εις τον έσχατον κίνδυνον,

εσώθη από αυτόν κι ελπίζομεν να σωθεί και εις το

εξής… το Μεσολόγγι κάστρο πλέον δεν υπάρχει, το

καταχάλασεν πλέον ο εχθρός με τον υπερβολικό

κανονισμό, με την μηχανή, μας έφερε τα χώματα εις

τα τείχη… ημείς από μέσα δεν κάνομεν άλλο , ειμή

κόπτομεν χαντάκι και κάμομεν άλλο φρούριο καθώς

θέλει, πληροφορηθείτε τα πάντα παρά του κύριου

Κανναβού. Οι Έλληνες τώρα κάστρο έχουν το στήθος

21

τους. Άλλοι μεν πολεμούν τον εχθρόν κι άλλοι

σκάπτουν ημέρα και νύχτα αδιακόπως . ευρέθη και

τρόπος όσον χώμα σκάβει ο εχθρός το μερόνυχτο του

το κλέπτουν οι Έλληνες εις τέσσερας ώρας…

λαβωμένους έχομεν περίπου διακοσίους.

Εσκοτώθηκαν και σκοτώνονται καθημερινώς οι πλέον

ανδρειότεροι Έλληνες. Ανάγκη πάσα να

ευεργετηθούν με μισθούς όσα περισσότερα μηνιάτικα

ημπορέση η Διοίκησις να ευχαριστηθούν . Να μας

προφθάση με τα αναγκαία , τροφάς και πολεμοφόδια

και χρήματα ικανά…τα αλεύρια που μας έστειλε τας

προάλλες η σεβάσμια Διοίκηση ούτε είκοσι μέρες δεν

μας έφτασε…

Τα παραπάνω περιστατικά αναφέρει παρομοίως

στα απομνημονεύματα του για την πολιορκία του

Μεσολογγίου κι ο αγωνιστής Μίχος Αρτέμης.

Αναφέρει ότι οι Τούρκοι γέμιζαν με χώμα την τάφρο

που βρισκόταν ο προμαχώνας με τα κανόνια και με το

όνομα Τερίμπιλε (στα Ιταλικά σημαίνει τρομερός και

22

ήταν ένας από τους 18 προμαχώνες της οχύρωσης

του Μεσολογγίου.). Έτσι οι Τούρκοι μπόρεσαν να

φτάσουν μέχρι την τάφρο και να καταλάβουν τον

αντιπρομαχώνα. Τότε οι Έλληνες σκέφτηκαν να

κλέβουν υπόγεια το χώμα έτσι ώστε να μην

καταφέρουν οι Τούρκοι να καταλάβουν τον

προμαχώνα . Τέτοια γεγονότα υπήρξαν σχεδόν σε

καθημερινή βάση με εκατέρωθεν νεκρούς και

τραυματίες.

Η κατάσταση στο πολιορκημένο Μεσολόγγι

δυσκόλευε καθώς άρχιζε να έρχεται ο χειμώνας στο

τέλος του 1825. Και σαν να μην έφτανε αυτό στα τέλη

Νοεμβρίου με αρχές Δεκεμβρίου καταφθάνουν στο

Μεσολόγγι οι δυνάμεις του Ιμπραήμ καθώς ο

Σουλτάνος ζήτησε την βοήθειά του καθώς ο

Κιουταχής δεν είχε καταφέρει να καταλάβει την

ηρωική πόλη. Με την έλευση του Ιμπραήμ σφίγγει

περαιτέρω ο κλοιός γύρω από την πόλη και η

κατάσταση των Πολιορκημένων επιδεινώνεται. Η

23

πείνα και οι στερήσεις μεγαλώνει , οι βροχές και το

κρύο επιδεινώνουν την κατάσταση και όλα φαίνονται

να οδηγούνται στην άλωση .

Στην κρίσιμη αυτή στιγμή ο

Παπαδιαμαντόπουλος αποφασίζει να μεταβεί ο ίδιος με

καΐκι στην Ζάκυνθο με κίνδυνο της ζωής του καθώς

θα έπρεπε να περάσει κρυφά από τον ναυτικό

αποκλεισμό του Ιμπραήμ. Τον συνοδεύουν ο καπετάν

Ζώης Πάνου κι ο στρατηγός Γεώργιος Βαλτινός.

Μέσα στην καρδιά του χειμώνα , την

φουρτουνιασμένη θάλασσα και τα σκοτάδια της

νύχτας περνά από τον άγρυπνο αποκλεισμό των

εχθρικών πλοίων και φτάνει στην Ζάκυνθο. Δεν θέλει

να παραδώσει το Μεσολόγγι και γι’ αυτό είναι έτοιμος

να θυσιάσει και την ζωή του.

Στις 9 Ιανουαρίου 1826 ο

Παπαδιαμαντόπουλος συναντά τους προύχοντες της

Ζακύνθου για να διαθέσουν τροφή στους αγωνιστές .

24

Μάλιστα επειδή οι Πολιορκημένοι δεν είχαν κάτι άλλο

να δώσουν σε αντάλλαγμα η ηρωική φρουρά έδωσε

τα χρυσά κι αργυρά άρματα της ως ενέχυρο . Οι

Ζακυνθινοί όμως δεν το δέχτηκαν, επέστρεψαν τ’

άρματα και έστειλαν χωρίς αντάλλαγμα καράβι για

ανεφοδιασμό της πόλης.

Στη Ζάκυνθο ο Ιωάννης συνάντησε φίλους και

συγγενείς και είδε για τελευταία φορά την γυναίκα

του και τα παιδιά του. Χρέος του να επιστρέψει στην

θέση του και να βοηθήσει το Μεσολόγγι να σωθεί.

Μάταια η γυναίκα του και τα παιδιά του με δάκρυα στα

μάτια τον θερμοπαρακαλούσαν να μην επιστρέψει και

να μείνει μαζί τους. Ούτε οι παρακλήσεις των φίλων

του , του άλλαζαν γνώμη . Είχε λάβει την απόφαση

του. Είχε άλλωστε ορκιστεί Ελευθερία ή Θάνατος

μπροστά στην κόκκινη σημαία με τον μέλανα σταυρό

στην πλατεία του Αγίου Γεωργίου στη Πάτρα 5 χρόνια

πριν ! Το χρωστούσε στους προγόνους του . Το

χρωστούσε στα παιδιά του που ήθελε να γυρίσουν

25

στην Πάτρα και να ζήσουν ελεύθερα. Το χρωστούσε

στους Μεσολογγίτες που ίσως τους ένιωθε πια κι

αυτούς σαν παιδιά του και δεν ήθελε να τα

εγκαταλείψει μόνα στην δύσκολη εκείνη ώρα. Κι έτσι

χωρίς δισταγμό επιστρέφει μετά από μια εβδομάδα

πίσω στο ηρωικό Μεσολόγγι έτοιμος ακόμη κι αν

χρειαστεί να θυσιάσει και την ζωή του.

11 Φεβρουαρίου 1826 και περίπου ένα μήνα

μετά από μια επιστολή του Παπαδιαμαντόπουλου

προς την κυβέρνηση μαθαίνουμε ότι τα τρόφιμα που

είχαν εφοδιαστεί από την Ζάκυνθο τελείωσαν.

Επανειλημμένως ζητούσε βοήθεια από την κυβέρνηση

Κουντουριώτη αλλά δυστυχώς εκείνο το καιρό ήταν

απασχολημένη με έριδες κι εμφύλιες διαμάχες καθώς

και με τις προσωπικές φιλοδοξίες του προέδρου της.

Στις 25 Φεβρουάριου 1826 πέφτει στα χέρια

των Τούρκων το στρατηγικής σημασίας νησάκι

Βασιλάδι που βρίσκεται μέσα στη λιμνοθάλασσα και το

οποίο λειτουργούσε ως "τείχος" προστασίας για το

26

Μεσολόγγι. Η πτώση του Βασιλαδίου, σε συνδυασμό

με την κατάληψη του Ντολμά άλλης νήσου που

βρισκόταν κοντά στο Αιτωλικό , απέκλεισε πλήρως το

Μεσολόγγι από τη θάλασσα. Ο ανεφοδιασμός πλέον

της πόλης ήταν αδύνατος.

Στις 13 Μαρτίου 1826 κι αφού έχει σφίξει ο

κλοιός και η πείνα έχει αρχίσει να θερίζει τους

αγωνιστές του Μεσολογγίου ένας τούρκος αξιωματικός

βγαίνει από τα χαρακώματα και ζητάει συνεννόηση για

να παραδοθούν οι Πολιορκημένοι. Η ηρωική γραπτή

απάντηση των Πολιορκημένων : ΤΑ ΚΛΕΙΔΙΑ ΤΟΥ

ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ ΕΙΝΑΙ ΣΤΙΣ ΜΠΟΥΚΕΣ ΤΩΝ

ΚΑΝΟΝΙΩΝ ΚΡΕΜΑΣΜΕΝΑ.

Ο Παπαδιαμαντόπουλος αρνείται να υποταχθεί

κι ακόμη ελπίζει σε βοήθεια από την κυβέρνηση. Δεν

σταματά να στέλνει επιστολές. Η υγεία του είναι

κλονισμένη. Υποφέρει από ποδαλγίες κι οξείς

ρευματισμούς. Δυσκολεύεται να περπατήσει. Ξέρει

πως ο μόνος τρόπος να γλιτώσει σε περίπτωση εξόδου

27

είναι το άλογο του. Κι όμως βλέποντας τους γενναίους

στρατιώτες της φρουράς να λιμοκτονούν αποφασίζει

να τους διαθέσει το άλογο του για τροφή.

Κι έφτασε η Άνοιξη στο Μεσολόγγι. Αυτή η

μαρτυρική Άνοιξη του 1826.Η βοήθεια που περίμεναν

οι Πολιορκημένοι δεν ήρθε ποτέ. Ο

Παπαδιαμαντόπουλος βρίσκεται πλέον κλινήρης από

τους ρευματισμούς που τον ταλαιπωρούν. Αδύναμος

από την ασιτία δεν μπορεί ούτε να σηκωθεί. Ο πιστός

του υπηρέτης, βλέποντας τον κύριο του να

αργοπεθαίνει από την ασιτία, παίρνει τη σκληρή

απόφαση να σφάξει κρυφά το αγαπημένο σκυλάκι του

Παπαδιαμαντόπουλου, το οποίο ήταν η αχώριστη

συντροφιά του. Αφού το μαγειρεύει, του το σερβίρει

για να φάει λέγοντας του ότι στάθηκαν τυχεροί καθώς

είχε πιάσει έναν τυφλοπόντικα. Ο Ιωάννης τρώει,

ανακτά δυνάμεις και σηκώνεται σιγά σιγά για να δώσει

στο αγαπημένο του σκύλο τα κόκκαλα. Μάταια το

καλεί και το προσμένει . Αμέσως καταλαβαίνοντας τι

28

έχει συμβεί ξεσπά σε κλάματα λέγοντας «Καλύτερα να

πέθαινα της πείνας, παρά να μου σφάξεις το σκυλί».

Απρίλιος 1826 . Η πείνα και οι ασθένειες

μαστίζουν την πόλη κι αποδεκατίζουν τους ήρωες.

Τώρα πια μονάχα ένας δρόμος υπάρχει. Η ηρωική

έξοδος. Ο Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος , ο μεγάλος

αγωνιστής κι αρχηγός της Φρουράς Αθανάσιος

Ρατζηκώτσικας κι ο Επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ

αποφασίζουν από κοινού την σύγκλιση συμβουλίου

των στρατηγών και προκρίτων. Πράγματι

συγκεντρώνονται στο ναΐσκο της Αγίας Παρασκευής

για να αποφασίσουν τι θα κάνουν.

Σε εκείνο το συμβούλιο Ελευθερίας ή Θανάτου

κρίθηκε η τύχη και η δόξα του Μεσολογγίου. Στα

απομνημονεύματα ο αγωνιστής Νικόλαος Κασομούλης

μας μεταφέρει την ιστορική στιχομυθία των

οπλαρχηγών με τον Παπαδιαμαντόπουλο:

29

—Κύριε Παπαδιαμαντόπουλε, άποφασίσαμεν

τήν Εξοδόν μας (καί έγκατάλειψιν τής πόλεως) μέ

λύπην μας. Μάς φαίνεται, ώς πολεμικοί (άνδρες, ότι)

έκτελέσαμεν περισσότερων άπ τό χρέος μας καί πρός

τό Εθνος καί πρός τήν Διοίκησίν καί πρός έσέ τον

'Αντιπρόσωπόν της, μέ τήν υπακοήν μας (πρός όλους

σας). Είστε μαρτυς όλων τούτων;—καί ειθε νά

σωθούμεν (ώστε) νά γινης έσύ (καί) ο διερμηνεύς

(τών ύπηρεσιών μας) ες τό Εθνος μας.

—Καί ώς Παπαδιαμαντόπουλος, άποκρίνεται

(αυτός), καί ώς μέλος Διοικητικόν του τόπου τούτου,

εις κάθε μέρος θά φωνάζω τήν άλήθειαν. ότι έκαμετε

περισσότερον άπό τό στρατιωτικον χρέος σας καί εiς

τήν Πατρίδα καί εiς τόν θεόν ακόμα.

—Εiπε μας λοιπόν, Κύριε Παπαδιαμαντόπουλε,

έάν είσαι σύμφωνος εiς τήν σχεδιασθεισαν) πράξιν

μας (τού) νά εβγωμεν μέ έφοδο, ζητούμεν έως

(αυτήν) τήν Υστερην ώρα καί τήν συγκατάθεσίν σας,

30

διότι χρεωστούμε σέβας εiς τόν αντιπρόσωπων τής

Διοικήσεώς μας.

—Αφού ούτως (ώς είπα) έβεβαίωσα, Στρατηγοί

μου, (τάς υπηρεσίας σας), σάς λέγω άκόμη ότι, καί

όπως Θέλετε,(εiμαι πρόθυμος) νά σας δώσω (καί)

γραμμένην (τήν βεβαίωσιν) ότι ή (άποφασισθεισα)

πραξης σας είναι άρεστή και εiς τόν θεόν καί εlς τούς

άνθρώπους.

Η έξοδος αποφασίστηκε τη νύχτα της 10 ης

Απριλίου Σαββάτου του Λαζάρου προς ξημερώματα

11 ης Απριλίου Κυριακή των Βαΐων στις 2.00 μετά τα

μεσάνυχτα. Λέγεται πως οι Τούρκοι είχαν ειδοποιηθεί

και περίμεναν . Οι γενναίοι ελεύθεροι πολιορκημένοι

βγήκαν σε 3 φάλαγγες . Στη 3 η φάλαγγα στο κέντρο

βρίσκονταν τα γυναικόπαιδα και οι ηλικιωμένοι

προστατευόμενοι από τους ένοπλους ντόπιους

Μεσολογγίτες άνδρες του Αθανάσιου Ρατζηκώτσικα.

Εκεί κι ο Ιωάννης Παπαδιαμαντόπουλος βάδισε προς

το θάνατο. Καθώς προχωρούσαν προς τα έξω,

31

ακούστηκε μία κραυγή να οπισθοχωρήσουν, που

παρέσυρε τους περισσότερους να γυρίσουν πίσω .Η

Τρίτη φάλαγγα ήταν πιο βραδυκίνητη καθώς κάποια

παιδιά τα κουβαλούσαν αναγκαστικά οι πατεράδες

τους και οι γυναίκες κουβαλούσαν τα άκρως

απαραίτητα προσωπικά αντικείμενα. Η διάβαση της

τάφρου αποτέλεσε για τους περισσότερους

ανυπέρβλητο εμπόδιο καθώς με τη βροχή που είχε

προηγηθεί, βούλιαζαν στη λάσπη. Έχοντας το

μειονέκτημα της βραδύτητας, κάθε ολιγωρία

ισοδυναμούσε με καταστροφή. Πάνω στη σύγχυση, οι

άμαχοι και οι ένοπλοι συνοδοί τους δέχτηκαν την

επίθεση των Τουρκοαιγυπτίων κι άλλοι εγκλωβίστηκαν

στην τάφρο, οπότε είτε σκοτώθηκαν είτε

αιχμαλωτίστηκαν, ενώ άλλοι υποχώρησαν στην πόλη.

Με την ποιητική του ρομφαία ο Διονύσιος

Σολωμός απαθανατίζει τις τραγικές εκείνες στιγμές :

32

Και βλέπω πέρα τα παιδιά και τες

αντρογυναίκες

γύρου στη φλόγα π’ άναψαν, και θλιβερά

τη θρέψαν

μ’ αγαπημένα πράματα και με σεμνά

κρεβάτια,

ακίνητες, αστέναχτες, δίχως να ρίξουν

δάκρυ·

και γγίζ’ η σπίθα τα μαλλιά και τα λιωμένα

ρούχα·

γλήγορα, στάχτη, να φανείς, οι φούχτες να

γιομίσουν .

Στην Έξοδο σκοτώθηκαν οι περισσότεροι

Πολιορκημένοι. Από τους 11.000 περίπου μονάχα

1.500 σώθηκαν κι έφτασαν στο Ζυγό. Η τάφρος και οι

γέφυρες βάφτηκαν με το αίμα τους. Η Θυσία τους

συγκίνησε την Ευρώπη ενώ συντάραξε τους

επαναστατημένους Έλληνες που ως εκείνη τη στιγμή

ασχολούνταν με τις προσωπικές φιλοδοξίες κι

33

εμφύλιες διενέξεις τους. Ο Ιωάννης

Παπαδιαμαντόπουλος κατά την έξοδο σύμφωνα με τις

μαρτυρίες αιχμαλωτίστηκε από τους Τουρκοαιγύπτιους

και με διαταγή του Ιμπραήμ αποκεφαλίστηκε.

Μαζί με τους ηρωικούς Μεσολογγίτες έδωσε την

ζωή του για την ελευθερία μας. Πιστός στις αρχές των

προγόνων του, η θυσία του έγινε φάρος για εμάς τους

απόγονούς του. Και είναι τιμή μου που σήμερα μετά

από 200 χρόνια κλήθηκα να εξιστορήσω και να

θυμίσω την θυσία του. Αιωνία του η μνήμη. Σας

ευχαριστώ!

34