Γεωργίου Σπηλιωτόπουλου: Η ΜΟΝΑΞΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗ

 

Η ΜΟΝΑΞΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗ

(Kείμενο ομιλίας του Επιτίμου Προέδρου Εφετών Πατρών Γιώργου Σπηλιωτόπουλου που έγινε στην Στέγη Γραμμάτων "ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ" στα πλαίσια των κατά Δευτέρα Φιλολογικών Βραδινών της Εταιρείας Λογοτεχνών)

 

                                                                   

                                                                                   

Η δικαιοσύνη ως έννοια εμφανίστηκε αρχικά στις πρώτες κοινωνίες. Ήταν αποτέλεσμα της ανάγκης για συμβίωση μεταξύ περισσότερων ανθρώπων. Έτσι όταν οι άνθρωποι άρχισαν να ζουν περισσότεροι μαζί άρχισε να διαταράσσεται η τάξη και η αρμονία από συμπεριφορές κάποιων μελών της. Στις πιο πρώιμες κοινωνίες, οι διαφορές συχνά επιλύονταν μέσα στην οικογένεια ή την ευρύτερη κοινότητα. Οι κοινότητες λειτουργούσαν σαν κλειστές μονάδες και οι άνθρωποι είχαν την τάση να βασίζονται στη συλλογική σοφία ή στις αποφάσεις των σεβαστών μελών της κοινότητας π.χ. γεροντότεροι άνθρωποι, σοφοί ή θρησκευτικοί ηγέτες. Είναι προφανές ότι αυτοί δεν αποφάσισαν με βάση γραπτούς κανόνες, αλλά σύμφωνα με τις παραδόσεις και τους ηθικούς κανόνες.

Η δικαιοσύνη, λοιπόν, ήταν σε μεγάλο βαθμό άρρηκτα συνδεδεμένη με τις κοινωνικές παραδόσεις, τα ήθη και τις θρησκευτικές πεποιθήσεις. Στις πρώτες αυτές κοινωνίες η θρησκεία και οι θεοί διαδραμάτιζαν σημαντικό ρόλο στην απονομή της δικαιοσύνης. Έτσι, οι εκπρόσωποί της αποφάσισαν την τιμωρία όσων παραβίαζαν τους κανόνες της μικρής κοινωνίας και πολλές φορές, όταν η παραβίαση ήταν ιδιαίτερα έντονη, γινόταν θρησκευτικές τελετές π.χ. εξορκισμοί ή προσφορές στους θεούς, προκειμένου να αποκατασταθεί η τάξη. Σ’ αυτές τις πρώιμες κοινωνίες λειτουργούσε το “δίκαιο του ανταλλάγματος”, δηλαδή η αρχή του “οφθαλμόν αντί οφθαλμού”, όπως και στον κώδικα του Χαμουραμπί, ίσως το αρχαιότερο νομικό κείμενο που σώζεται. Επιτρέψτε μου να αναφερθώ λίγο, στο σημείο αυτό. Ο Χαμουραμπί ήταν βασιλιάς της Βαβυλώνας, από το 1792 έως το 1750 π.Χ. Ήταν σπουδαίος βασιλιάς και κατά τη διάρκεια της βασιλείας του μεγάλωσε το βασίλειο του. Αλλά κυρίως έμεινε γνωστός στην ιστορία για τον κώδικα νόμων, που θεωρείται ότι χρησίμευσε ως πρότυπο και επηρέασε άλλους πολιτισμούς, όπως τις εβραϊκές γραφές. Οι νόμοι του Χαμουραμπί, αντανακλούν τις ιδιαιτερότητες ενός πρωτόγονου κοινωνικού περιβάλλοντος - πολυεθνικού - πολυφυλετικού στον Βαβυλωνιακό κόσμο. Συνολικά υπήρχαν 282 νόμοι, χαραγμένοι σε στήλη και τοποθετημένοι σε δημόσια θέα. Ο κώδικας αυτός δεν περιείχε μόνο ποινικές διατάξεις, όπως θα λέγαμε σήμερα αλλά και άλλες διατάξεις. Π.χ. διατάξεις που ρύθμιζαν τον κανονισμό λειτουργίας των οίκων οινοποιίας, την ευθύνη των καραβανιών για οποιαδήποτε ζημιά, ενώ προστάτευε το οικιακό άσυλο, τιμωρώντας με θάνατο την παραβίασή του. Τέλος όμως για τον Χαμουραμπί. Έτσι στις πρώτες κοινωνίες η έννοια της δικαιοσύνης δεν ήταν μια ξεχωριστή, αυστηρά νομική έννοια, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, αλλά ήταν περισσότερο μια συλλογική διαδικασία διατήρησης της τάξης, της ισότητας και της αρμονίας μέσα στην κοινότητα.

Αλλά τι είναι δικαιοσύνη; Είναι εξαιρετικά δύσκολο να δοθεί ένας ορισμός. Ο Αριστόβουλος Μάνεσης, διαπρεπής συνταγματολόγος, αναφορικά με την με το εννοιολογικό περιεχόμενο της δικαιοσύνης, γράφει ότι “η δικαιοσύνη ως αξία ή και ως ιδέα δεν αποδεικνύεται ούτε επιδέχεται ορισμό, αλλά μόνο τη συνεχή διείσδυση στην υπερβατική ουσία της”. Θα μπορούσαμε όμως σήμερα να πούμε ότι η δικαιοσύνη είναι η τήρηση και η εφαρμογή των νόμων με αμερόληπτο τρόπο, όπως λένε τα λεξικά. Η λέξη δικαιοσύνη προέρχεται από το επίθετο δίκαιος και αυτό από τη λέξη δίκη. Η δίκη, απ’ όπου πήγασαν όλες αυτές οι λέξεις, ως θεότητα ήταν η προσωποποίηση της δικαιοσύνης, κόρη του Δία και της Θέμιδας. Και τέλος η λέξη “δίκη” προέρχεται από το αρχαίο “δείκνυμι”, που σημαίνει δείχνω. Η λέξη δικαιοσύνη χρησιμοποιείται υπό δύο έννοιες. Στην πρώτη ερευνάται από τη φιλοσοφία του δικαίου ως ιδέα. Στην άλλη η δικαιοσύνη είναι η δικαστική λειτουργία, η οποία είναι τμήμα της κρατικής δραστηριότητας. Η δικαιοσύνη είναι κάτι το πρωτόγονο μέσα στην κοινωνία, το ιερότερο μεταξύ των εννοιών, που οι ανθρώπινες μάζες διεκδικούν με τη μεγαλύτερη φλόγα. Είναι η ουράνια θεά, η αιώνια αξία στην πραγματοποίηση της οποίας τείνει το θετικό δίκαιο. Υπό την έννοια αυτή η δικαιοσύνη είναι ιδέα, είναι ο πολικός αστέρας, ο οποίος οδηγεί, πρέπει να οδηγεί το νομοθέτη και το δικαστή στην εύρεση του ορθού δικαίου.

Η έννοια της δικαιοσύνης αναπτύχθηκε και αναλύθηκε από τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους. Όλοι οι φιλόσοφοι, από τους προσωκρατικούς και μετέπειτα ασχολήθηκαν με τη φιλοσοφία της δικαιοσύνης. Να σημειώσουμε, παρεμπιπτόντως, ότι στον Όμηρο, όπου αναφερόταν η λέξη “δίκη” εννοούσε αποκλειστικά την ανθρώπινη δικαιοσύνη, ενώ η συγγενική λέξη “Θέμις” αφορούσε τη θεία δικαιοσύνη.

Στον Πλάτωνα, η δικαιοσύνη είναι κεντρική έννοια στην ηθική και πολιτική φιλοσοφία του και όπως γράφει ο καθηγητής Βασίλης Κάλφας, καλύπτει ένα μεγάλο μέρος της προβληματικής των πρώιμων διαλόγων του. Σε όλη τη διάρκεια της αρχαϊκής αλλά και της κλασικής περιόδου το ελληνικό αίσθημα περί δικαιοσύνης ταυτίζεται με το δίκαιο της ανταπόδοσης. Δίκαιο είναι να ανταποδώσεις το κακό που υπέστης με ίσο αντάλλαγμα, με ίση τιμωρία. Ο Σωκράτης όμως, για πρώτη φορά, θα κάνει την πρώτη συνειδητή και ρητή απόρριψη της δικαιοσύνης ως ανταπόδοσης. Στον Κρίτωνα του Πλάτωνα, ο Σωκράτης λέει “δεν πρέπει ποτέ να ανταποδίδουμε μια αδικία, ούτε να βλάπτουμε κανέναν άνθρωπο, οτιδήποτε κι αν έχουμε υποστεί από αυτόν”. Ο Πλάτων ακολουθεί το δάσκαλό του Σωκράτη, απορρίπτοντας το δίκαιο της ανταπόδοσης και θα θεμελιώσει τη δική του αντίληψη της δικαιοσύνης, πάνω στην ακεραιότητα της ψυχικής ισορροπίας του δρώντος υποκειμένου. Έτσι στην Πολιτεία του και ειδικότερα στον “Περί δικαίου” διάλογο η δικαιοσύνη προϋποθέτει τη διαίρεση της ανθρώπινης ψυχής σε τρία μέρη, στο επιθυμητικό, το θυμοειδές και το λογιστικό. Η δικαιοσύνη ως πολιτική έννοια ταυτίζεται με την αρμονική ισορροπία των τριών τάξεων της πλατωνικής πολιτείας υπό την εξουσία των φιλοσόφων βασιλέων, ενώ ως ηθική έννοια με την ισορροπία των τριών μερών της ανθρώπινης ψυχής υπό την εξουσία του λογιστικού.

Κατά τον Αριστοτέλη η λέξη “δικαιοσύνη” καλό είναι να τη χρησιμοποιούμε ως μια ηθική αρετή - ύψιστη ηθική αρετή. “Eν δε δικαιοσύνη συλλήβδην πάσ’ αρετή ένι”. Η δικαιοσύνη είναι ένα αγαθό προς έτερον. Κατά τον Αριστοτέλη, δικαιοσύνη διακρίνεται σε τρία είδη: το διανεμητικό, το διορθωτικό δίκαιο και το δίκαιο της αμοιβαιότητας. Στη διανεμητική δικαιοσύνη η διανομή γίνεται με γεωμετρική αναλογία, με βάση δηλαδή την αξία του προσώπου. Αντίθετα στη διορθωτική δεν λαμβάνει υπόψη η αξία του ατόμου, αλλά η αρχή σύμφωνα με την οποία όλα τα άτομα είναι ίσα μεταξύ τους, ενώ η δικαιοσύνη της αμοιβαιότητας είναι ανεξάρτητη από τις δύο προηγούμενες, γιατί, ενώ εκείνες απονέμονται από τα όργανα της δικαστικής εξουσίας, οφείλεται στην ελεύθερη βούληση των μελών της κοινωνίας. Τέλος κατά τους Επικούρειους φιλοσόφους, όπως φαίνεται στο Λουκρήτιο στο έργο του De rerum natura και από το Διογένη Λαέρτιο η δικαιοσύνη δεν είναι κάτι καθ’ εαυτό αλλά είναι μια συνθήκη ανάμεσα στους ανθρώπους για να μη βλάπτει ο ένας τον άλλον και να μην βλάπτονται στις συναναστροφές τους, σε οποιοδήποτε τόπο και χρόνο.

Θεώρησα αναγκαίο, πριν μπω στον πυρήνα της εισήγησής μου, να κάνω μια μικρή αναφορά στην έννοια της δικαιοσύνης. Φυσικά γι’ αυτή μπορούν να γραφούν και έχουν ήδη γραφτεί εκατοντάδες βιβλία. Όμως για αυτούς τους εφαρμόζουν τη δικαιοσύνη, τους δικαστές, δεν υπάρχουν και πολλά κείμενα. Ο Δημοσθένης, ρήτορας στην αρχαία Αθήνα, στον λόγο του κατά Μειδίου, απευθυνόμενος στους δικαστές του έλεγε “η δε των νόμων ισχύς τις εστίν,… υμείς εάν βεβαιώτ’ αυτούς και παρέχητε κυρίους αεί τω δεδομένω” δηλαδή ποια είναι η δύναμη των νόμων… Εσείς κ. δικαστά, εάν διατηρείτε τους νόμους ισχυρούς και έγκυρους και τους εφαρμόζετε το ίδιο σε όποιον τους χρειάζεται. Επομένως ο δικαστής είναι ο εφαρμοστής των νόμων και αυτος που δίνει τη δύναμη σ’ αυτούς. Αλλά τι είναι ο δικαστής; Είναι άνθρωπος και ως άνθρωπος υπόκειται στο σφάλλειν. Υπόκειται σε κανόνες ο δικαστής; Ασφαλώς. Το σύνταγμά μας δίνει τους πρώτους βασικούς κανόνες. Στην αρχή (άρθρο 87Σ) ορίζει ότι η δικαιοσύνη απονέμεται από τους δικαστές που απολαμβάνουν λειτουργική και προσωπική ανεξαρτησία. Είναι περιττό να αναφερθεί ότι η ανεξαρτησία δεν αποτελεί κάποιου είδους προνόμιο, αλλά λειτουργεί ως εγγύηση των πολιτών για την ορθή απονομή δικαιοσύνης της δικαιοσύνης. Εξειδίκευση της ανεξαρτησίας και ενίσχυσή της είναι οι διατάξεις που ορίζουν ότι ο δικαστής κατά την άσκηση του λειτουργήματός του υπόκειται μόνο στο Σύνταγμα και τους νόμους, εκείνες που απαγορεύουν τη συμμετοχή δικαστών στην κυβέρνηση (άρθρ. 89§4Σ) και εγγυώνται την κομματική τους ουδετερότητα (αρθρ. 29§3Σ) καθώς και εκείνες που απαγορεύουν στο δικαστή να παρέχει κάθε άλλη μισθωτή υπηρεσία και να ασκεί άλλο επάγγελμα με ελάχιστες εξαιρέσεις (π.χ. μέλος Ακαδημίας κλπ). Τη διαφύλαξη της ανεξαρτησίας υπηρετούν και άλλες μη συνταγματικές διατάξεις, που αναφέρονται στην οργάνωση της λειτουργίας των δικαστηρίων, την αυτοδιοίκηση του σώματος και ζητήματα των υπηρεσιακών μεταβολών των δικαστών (προαγωγές, μεταθέσεις) και της πειθαρχικές τους ευθύνες. Οι τελευταίες αυτές διατάξεις ουδόλως είναι ελάσσονες των συνταγματικών. Θα σας πω ένα παράδειγμα. Οι αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστικού Συμβουλίου του Αρείου Πάγου, που αποφασίζει για τις προαγωγές και τις μεταθέσεις των δικαστών, πολύ σημαντικές για τους τελευταίους, ήταν αναξιολόγητες και δεν μπορούσαν να προσβληθούν με οποιοδήποτε μέσον. Πριν από αρκετά χρόνια ένας υπουργός δικαιοσύνης, που πριν ήταν ανώτατος δικαστής, πέρασε μια διάταξη, που συνέχιζε να ισχύει, που υποχρέωνε τον εισηγητή του συμβουλίου σε περίπτωση παράλειψης προαγωγής ή μετάθεσης χωρίς αίτηση του δικαστή να γνωρίζει εγγράφως στο δικαστή την εισήγησή του, η οποία έπρεπε να είναι αιτιολογημένη, 10 ημέρες πριν το συμβούλιο. Η απλή αυτή η διάταξη αναίρεσε την παντοδυναμία του Ανώτατου Συμβουλίου, που οδηγούσε σε αυθαιρεσίες και ενδυνάμωση την ανεξαρτησία του δικαστή.

Ο Δικαστής ασκεί την εξουσία του από το Σύνταγμα και όχι από το λαό (δεν εκλέγεται). Πλην όμως είναι ο εγγυητής των ελευθεριών του πολίτη, όταν αυτός αδικείται από συμπολίτη του, αλλά και από την ίδια την κρατική εξουσία, σε οποιαδήποτε μορφή της. Πώς άραγε θα πρέπει να είναι και να συμπεριφέρεται ως δικαστής; Ο Σωκράτης συμβούλευε τους δικαστές να ακούν ευγενικά, να απαντούν με σοφία, να αναλύουν με νηφαλιότητα και να αποφασίζουν με αμεροληψία. Το ερώτημα αυτό άρχισε να απασχολεί όλα τα σύγχρονα κράτη. Δηλαδή ποια πρέπει να είναι η δεοντολογία του δικαστή. Να σημειώσουμε ότι ο όρος “δεοντολογία” εμφανίστηκε τον πρώτον στο έργο του Άγγλου δικαστή Τζέρεμυ Μπένθαμ “Δεοντολογία ή επιστήμη της ηθικότητας”, που εκδόθηκε το έτος 1834. Και αναφερόταν σε μια φιλοσοφική διάσταση, αφού η συμμόρφωση στην πράξη με το δέον συντελεί στην αύξηση της προσωπικής και συνακόλουθα της συλλογικής ευτυχίας, όπως αναφέρει ο Βασίλειος Ανδρουλάκης, Σύμβουλος Επικρατείας σε συνέδριο για τη “Δικαιοσύνη και Κοινωνία” και εκδόθηκε από τις εκδόσεις Σάκκουλα. Με την πάροδο του χρόνου ο όρος άρχισε να παίρνει άλλο νόημα. Στους εφαρμοστές του δικαίου η δεοντολογία αναφέρεται στη συμπεριφορά των δικαστών και εκ τούτου συνορεύει με άλλες έννοιες, που καθορίζουν συμπεριφορές χωρίς να συγχέεται με αυτές. Είναι όμορη της ηθικής, δεν ταυτίζεται, όμως, με την τελευταία, η οποία συναρτάται με τη συνείδηση του καθενός, που ορίζεται από τις πολιτικές, φιλοσοφικές και μεταφυσικές επιλογές του και συνεπώς δεν είναι αντικειμενικές και δεν μπορούν να έχουν καθολική εφαρμογή. Η αναλογία θυμίζει το πειθαρχικό δίκαιο, δεν εξομοιώνεται όμως μ’ αυτό, γιατί αυτή αποβλέπει στην πρόληψη και καθοδήγηση του δικαστή στην άσκηση του λειτουργήματός του. Όπως αναφέρθηκε η δεοντολογία του δικαστή άρχισε να απασχολεί παγκόσμια τα σύγχρονα κράτη. Έτσι τα τελευταία χρόνια είναι έντονη σε διεθνές επίπεδο η τάση δημιουργίας συλλογικών κανόνων δεοντολογίας, που διέπουν την άσκηση του δικαστικού λειτουργήματος. Ο δικαστής είναι ο κατ’ εξοχήν εγγυητής του κράτους δικαίου και των ελευθεριών των πολιτών. Για να επιτελέσει, όμως, το ρόλο αυτό, ο δικαστής πρέπει να έχει την εμπιστοσύνη της κοινωνίας και οι διάδικοι πρέπει να έχουν την πεποίθηση ότι η υπόθεσή τους θα κριθεί σύμφωνα με τον νόμο χωρίς να υπεισέλθει στη δικαστική κρίση οποιαδήποτε άλλο κριτήριο. Απαραίτητη, επομένως, καθίσταται η τήρηση ίσων αποστάσεων του δικαστή από τους διαδίκους. Από την άλλη πλευρά, όμως, δικαστής δεν ζει ούτε πρέπει να ζει αποκομμένος από την κοινωνία. Τις ανακύπτουσες από όλα τα ανωτέρω λοιπόν ανάγκες επιχειρούν να αντιμετωπίσουν οι δικαστικές δεοντολογικές αρχές, που διέπουν τη συμπεριφορά των δικαστικών λειτουργών εντός και εκτός υπηρεσίας. Τα τελευταία χρόνια, λόγω και της παγκοσμιοποίησης, παρατηρείται μια έντονη τάση σε διεθνές επίπεδο δημιουργίας κανόνων δεοντολογίας, που διέπουν την άσκηση του δικαστικού λειτουργήματος. Και τούτο διότι, προκειμένου τα δικαστήρια να επιτελέσουν αποτελεσματικά την αποστολή τους, δεν αρκεί να εφαρμόζουν ορθώς τη νομοθεσία αλλά απαιτείται να διατηρούν την εμπιστοσύνη τόσο των διαδίκων στην αντικειμενικότητα και το ήθος του δικαστή όσο και της κοινωνίας στη δικαιοσύνη και στην εύρυθμη εσωτερική οργάνωση της δικαιοσύνης. Οι κανόνες αυτοί, χωρίς να είναι εξαντλητικοί, στοχεύουν στη διατήρηση και ενίσχυση της εμπιστοσύνης της κοινωνίας στο θεσμό της δικαιοσύνης και αφετέρου του κύρους του δικαστικού λειτουργού ατομικά. Για τους δικαστές ισχύει το ιστορικό περιστατικό του Καίσαρα με τη δεύτερη σύζυγό του Πομπηία. Το 62 π.Χ. η Πομπηία φιλοξένησε στην εορτή της Bona Dea (Καλής Θεάς), στην οποία κανείς άνδρας δεν είχε δικαίωμα να παρευρεθεί σε αυτό το σπίτι. Ωστόσο ο πανέμορφος νεαρός πατρίκιος Πόπλιος Κλαύδιος Πούλχερ, αφού μεταμφιέστηκε ως γυναίκα κατάφερε να εισχωρήσει στο σπίτι, προφανώς με σκοπό να αποπλανήσει την Πομπηία. Συνελήφθη και διώχθηκε για ιεροσυλία. Στη δίκη δεν υπήρχαν και πολλά αποδεικτικά στοιχεία και αθωώθηκε. Ωστόσο ο Καίσαρας χώρισε την Πομπηία λέγοντας ότι “για τη σύζυγό μου δεν έπρεπε καν να υπάρχουν υπόνοιες”. Αυτή η φράση πέρασε ως παροιμία και εκφράζεται ως “η γυναίκα του Καίσαρα δεν αρκεί να είναι τίμια, πρέπει και να φαίνεται τίμια”. Έτσι ο δικαστής δεν αρκεί να είναι τίμιος αλλά και να φαίνεται. Για το σκοπό αυτό άρχισαν να θεσπίζονται κανόνες δεοντολογίας.

Τον Απρίλιο του 2000 το Κέντρο Καταπολέμησης του Διεθνούς Εγκλήματος των Ηνωμένων Εθνών, συγκάλεσε στη Βιέννη μια ομάδα εργασίας υψηλόβαθμων δικαστών, γνωστή και ως “Ομάδα Δικαστικής Ακεραιότητας” στο πλαίσιο του προγράμματος καταπολέμησης του διεθνούς εγκλήματος και ενίσχυσης της εμπιστοσύνης των πολιτών στο δικαστικό σύστημα. Εκεί καταρτίστηκε σχέδιο αρχών δικαστικής δεοντολογίας, το οποίο αναθεωρήθηκε και υιοθετήθηκε το 2002 σε συνδιάσκεψη στη Χάγη, στην έδρα του Διεθνούς Δικαστηρίου Χάγης. Το 2003, το ως άνω σχέδιο συμπεριλήφθηκε στην αναφορά της 49ης συνεδρίας της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Το 2006 με την 2006/23 απόφασή του το Κοινωνικό και Οικονομικό Συμβούλιο του ΟΗΕ κάλεσε τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν τις αρχές αυτές θεσπίζοντας κανόνες δικαστικής δεοντολογίας. Το κείμενο αυτό που περιγράφεται ως Αρχές δεοντολογίας της Bangalore, της πόλης δηλαδή της Ινδίας που για πρώτη φορά έγινε προσπάθεια σύνταξης κανόνων δεοντολογίας για τους δικαστές, αφού γίνεται αναφορά σε διεθνή κείμενα, όπως η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, και άλλα, καθορίστηκαν στο πλαίσιο δικαστικής δεοντολογίας έξι (6) αρχές, που πρέπει να έχει ο δικαστής. 1. ανεξαρτησία, 2. αμεροληψία, 3. ακεραιότητα, 4. ευπρέπεια, 5. ισότητα και 6. ικανότητα και επιμέλεια. Ας δούμε λίγο τις αρχές αυτές.

Η δικαστική ανεξαρτησία σε προσωπικό και θεσμικό επίπεδο, αποτελεί προϋπόθεση του κράτους δικαίου και θεμελιώδης εγγύηση της δίκαιης δίκης. Ο Δικαστής διατηρεί την ανεξαρτησία του απέναντι στη νομοθετική και την εκτελεστική εξουσία και αποκρούει οποιαδήποτε επιρροή εκ μέρους εκπροσώπων τους. Εφαρμόζει το νόμο χωρίς να φοβάται μήπως ενοχλήσει ή ευελπιστώντας να ικανοποιήσει τις άλλες εξουσίες, τους ιεραρχικά ανωτέρους του, τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης ή γενικότερα την κοινή γνώμη. Πρέπει να είναι ανεξάρτητος σε σχέση με τα διάδικα μέρη και να μένει ανεπηρέαστος από την επίδραση της δημοσιότητας, είτε θετικής είτε αρνητικής. Βεβαίως ο δικαστής, όπως κάθε πολίτης, έχει τις δικές του πολιτικές, κοινωνικές, φιλοσοφικές, θρησκευτικές πεποιθήσεις αλλά οφείλει να τις εκφράζεις με τον αρμόζοντα στο λειτούργημα του τρόπο και να απέχει από οποιαδήποτε συμπεριφορά που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο ή να κλονίσει την εμπιστοσύνη των πολιτών κατά την άσκηση του λειτουργήματός του.

Δεύτερη θεμελιώδης αρχή είναι αυτή της αμεροληψίας, η οποία αφορά όχι μόνο την απόφαση αυτή καθ’ αυτή αλλά και τη διαδικασία που οδήγησε στη λήψη της. Η αμεροληψία συνδυάζεται με την ανεξαρτησία, αλλά δεν ταυτίζεται μ’ αυτήν. Όπως αναφέρει η Δικαστής του Ελεγκτικού Συνεδρίου Χαρίκλεια Ζάχου σε εισήγηση της σε σχετικό συνέδριο στη Θεσσαλονίκη, η αμεροληψία είναι μια πνευματική κατάσταση ή συμπεριφορά του δικαστή σε σχέση με τη συγκεκριμένη υπόθεση και τους διαδίκους αυτής. Δεν νοείται ανεξάρτητο δικαστήριο που δεν πληροί τα εχέγγυα της αμεροληψίας. Η τελευταία αποτελεί απόλυτο καθήκον για το δικαστή, αποσκοπώντας στην εκπλήρωση της θεμελιώδους αρχής της ισότητας των πολιτών ενώπιον του νόμου και διασφαλίζοντας την εμπιστοσύνη του κοινού στη δικαιοσύνη. Σύμφωνα με το ΕΔΔΑ, Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, η αμεροληψία του δικαστή προϋποθέτει την απουσία προκαταλήψεως είτε στο υποκειμενικό σκέλος (προσωπικές πεποιθήσεις του απέναντι στο εκδικαζομένο ζήτημα) είτε ως αντικειμενική αμεροληψία, όπου μπορούν να εγερθούν αμφιβολίες ως προς το εάν υπάρχουν επαρκείς εγγυήσεις της αμεροληψίας του. Ο δικαστής πρέπει να αποφεύγει εξωδικαστικές δραστηριότητες που μπορεί να τον αποτρέψουν από το να εκδικάσει μια υπόθεση, διότι δημιουργείται η εύλογη πεποίθηση ότι είναι προκατειλημμένος ή διότι από τη δραστηριότητα αυτή μπορεί να ανακύψει σύγκρουση συμφερόντων. Πτυχή αυτής της αρχής είναι η υποχρέωση του δικαστή να απέχει από τις πολιτικές δραστηριότητες και σχέσεις με πολιτικά κόμματα. Ο σύγχρονος δικαστής πρέπει να είναι αμερόληπτος όχι όμως ουδέτερος. Διατυπώνει αξιολογικές κρίσεις ασκώντας το δικαιοδοτικό του έργο, επικοινωνεί με την κοινωνία αλλά αποφασίζει με βάση το νόμο και τα δεδομένα της συγκεκριμένης της συγκεκριμένης υπόθεσης. Στη δημόσια έκφραση γνώμης ο δικαστής πρέπει να επιδεικνύει μέτρο και αυτοσυγκράτηση. Έχει απόψεις, βιώματα, εμπειρίες, δεδομένου ότι ακόμα και στο σχηματισμό της επιστημονικής του άποψης οδηγείται αναγκαία και μέσα από την υποκειμενική του οπτική.

Τρίτη αρχή είναι αυτή της ακεραιότητας κατά την εκτέλεση των δικαστικών καθηκόντων του. Ο δικαστής οφείλει να διασφαλίζει ότι η συμπεριφορά του δεν μπορεί να καταστεί αξιόμεμπτη από έναν λογικό παρατηρητή και να επιβεβαιώνει την ικανότητά του να ανταποκρίνεται στις υψηλές απαιτήσεις της θέσης του, ώστε να ενισχύεται η εμπιστοσύνη της κοινωνίας. Η άσκηση του δικαστικού λειτουργήματος συνοδεύεται από περιορισμούς στη δημόσια και ιδιωτική του συμπεριφορά. Ο δικαστής δέχεται περισσότερους περιορισμούς από έναν απλό πολίτη. Συμπεριφορές που, για τους άλλους πολίτες, είναι ατυχείς, για έναν δικαστή είναι μη αποδεκτές. Πρέπει να διακρίνεται για την ευπρέπεια, την εντιμότητα, την αξιοπρέπεια, την αυτοσυγκράτηση, την διακριτικότητα του. Δεν πρέπει να δέχεται δώρα ή πλεονεκτήματα οποιασδήποτε μορφής σε σχέση με την ιδιότητά του.

Τέταρτη αρχή δεοντολογίας. Η ευπρέπεια κατά την άσκηση των πάσης φύσεως δραστηριοτήτων του δικαστή. Αυτή η αρχή αφορά την αποφυγή συμπεριφοράς εκ μέρους του δικαστή, που δύναται να βλάψει την εικόνα της δικαιοσύνης και να κλονίσει την εμπιστοσύνη και τον σεβασμό της κοινωνίας προς τον θεσμό. Ο δικαστής πρέπει να αποφεύγει καταστάσεις, που ενδέχεται να εγείρουν υποψίες μεροληψίας, όπως οι κοινωνικές σχέσεις με δικηγόρους, η συμμετοχή του σε υποθέσεις που κάποιο συγγενικό του πρόσωπο σχετίζεται με οποιοδήποτε τρόπο με την υπόθεση. Οφείλει να αποτρέπει μέλη της οικογένειάς του και του κοινωνικού του περιβάλλοντος να επηρεάζουν τη δικαστική του συμπεριφορά και κρίση και να μη χρησιμοποιεί την ιδιότητα του για προσωπικό όφελος.

Πέμπτη αρχή δεοντολογίας, η ίση μεταχείριση των διαδίκων. Ο δικαστής, κατά την άσκηση των καθηκόντων του οφείλει να τηρεί ισορροπία ανάμεσα στα διάδικα μέρη και να διασφαλίζει την απόλυτη με ίσους όρους του δικαιώματος ακροάσεως. Να αποφεύγει τη χρήση στερεοτυπικών εκφράσεων που δημιουργούν αίσθηση ανισότητας, να μην αποδέχεται τις διακρίσεις λόγω φυλής, χρώματος, γλώσσας, θρησκείας, πολιτικών ή άλλων πεποιθήσεων, εθνικής ή κοινωνικής προέλευσης, σωματικής και πνευματικής ικανότητας, κατάσταση υγείας, ηλικίας, οικογενειακής κατάστασης, σεξουαλικού προσανατολισμού κλπ.

Τέλος σύμφωνα με την έκτη αρχή ο δικαστής πρέπει να έχει επιμέλεια και ικανότητα κατά την άσκηση των καθηκόντων του. Η ικανότητα και η επιμέλεια αποτελούν προϋπόθεση για την ορθή εκτέλεση των καθηκόντων. Πρέπει να είναι αφοσιωμένος στο λειτούργημά του καθώς τα δικαστικά του καθήκοντα έχουν προτεραιότητα έναντι όλων των άλλων καθηκόντων. Οφείλει να ασκεί τα καθήκοντά του με αποτελεσματικότητα, επιμέλεια, εντιμότητα, να δημοσιεύει τις αποφάσεις του σε εύλογο χρόνο, να τηρεί την τάξη και την ευπρέπεια στο χώρο του δικαστηρίου, να είναι υπομονετικός, αξιοπρεπής και ευγενικός με όλους τους συμμετέχοντες στη δίκη. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι και τα τρία ανώτατα δικαστήρια της χώρας μας, ο Άρειος Πάγος, το Συμβούλιο της Επικρατείας και το Ελεγκτικό Συνέδριο, με σχετικές αποφάσεις των διοικητικών ολομελειών τους έχουν υιοθετήσει, με μικρές αλλαγές, τις προαναφερόμενες αρχές δεοντολογίας του δικαστή.

Σας περιέγραψα παραπάνω την επιβαλλόμενη συμπεριφορά του δικαστή. Όλοι αυτοί οι περιορισμοί σε συνδυασμό με το βάρος της ευθύνης, της αμεροληψίας και κυρίως στην αναζήτηση της αλήθειας οδηγούν τον δικαστή σε μια ιδιότυπη μοναξιά. Η μοναξιά του δικαστή δεν είναι απλώς φυσική, αλλά κυρίως ψυχολογική και ηθική. Ο δικαστής είναι ο τελικός αποδέκτης της ανθρώπινης σύγκρουσης. Κατά την εκδίκαση μιας υπόθεσης οι φωνές της αδικίας, της απελπισίας και της διεκδίκησης αντηχούν δυνατά. Ωστόσο ο ίδιος πρέπει να παραμείνει ανεπηρέαστος, να κρατά αποστάσεις από συναισθήματα και προσωπικές προκαταλήψεις. Στην έδρα είναι, μόνος έστω και αν είναι πολυμελές το δικαστήριο. Μόνος απέναντι στον κατηγορούμενο, τους διαδίκους και τους συνηγόρους. Μόνος απέναντι στη νομοθεσία, που καλείται να εφαρμόζει και εντέλει μόνος του απέναντι στη συνείδησή του. Δεν υπάρχει κανείς άλλος να του δείξει το δρόμο. Είναι εκείνος που πρέπει να αποφασίσει, γνωρίζοντας ότι οι αποφάσεις του επηρεάζουν ζωές, συχνά ανεπανόρθωτα. Είναι εκείνος που πρέπει να αρνηθεί την παρέμβαση στη συνείδησή του, από συγγενή, φίλο ή ιεραρχικά ανώτερο δικαστή ή σημαίνοντα πολιτικά πρόσωπα. Η απομόνωση δεν περιορίζεται μόνο στο δικαστήριο. Για να διατηρήσει την αμεροληψία του, συχνά απομονώνεται και στην προσωπική του ζωή. Δεν μπορεί να συνδεθεί στενά με άτομα που θα μπορούσαν να αμφισβητήσουν την ακεραιότητά του. Η διαρκής επαγρύπνηση για την αποφυγή της διαφθοράς, η ανάγκη να είναι άψογος και αμερόληπτος, τον κρατά ακόμα πιο μακριά από ανθρώπινες σχέσεις και επαφές. Η πιο έντονη όμως μορφή μοναξιάς του δικαστή είναι εσωτερική και δεν μπορεί να την καταλάβει ούτε η στενή οικογένειά του. Πρόκειται για την αναμέτρηση με τη δική του συνείδηση. Κανείς άλλος δεν μπορεί να γνωρίζει το βάρος που φέρει. Κανείς δεν μπορεί να καταλάβει τη δυσκολία της ισορροπίας ανάμεσα στην αυστηρότητα του νόμου και τη συμπόνια. Αυτή η αναμέτρηση είναι καθημερινή και συχνά επίπονη. Επιτρέψτε μου να σας πω μια προσωπική περίπτωση. Ήμουν νεαρός πρωτοδίκης - ανακριτής σε κάποια επαρχιακή πόλη. Μου τηλεφωνούν το απόγευμα ότι πρέπει να πάω στο δικαστήριο γιατί έχω συνοδεία (έτσι λέγεται όταν συλλαμβάνουν κάποιον για κακούργημα στα πλαίσια του αυτοφώρου). Πράγματι πήγα. Μου έφεραν τη δικογραφία και τον κατηγορούμενο. Η κατηγορία ήταν ότι πυροβόλησε και αποπειράθηκε να σκοτώσει άτομα που ήταν σε πολιτική συγκέντρωση αντιπολιτευόμενου κόμματος, που είχε γίνει νωρίτερα στην κεντρική πλατεία της πόλης. Ζήτησε προθεσμία να απολογηθεί και του έδωσα για την επόμενη. Το μεσημέρι παρέμεινα στο γραφείο και μελετούσα τη δικογραφία. Ο ίδιος αρνιόταν ότι είχε πυροβολήσει και τα υπόλοιπα στοιχεία της δικογραφίας για την ενοχή του ήταν αδύναμα. Ζήτησα από τη γραμματέα μου, να καλέσει το πρωί, πριν από την απολογία, όλους τους μάρτυρες. Γυρίζοντας στο σπίτι και περνώντας από το περίπτερο, είδα έκτακτες εκδόσεις αθηναϊκών εφημερίδων, που έλεγαν ότι το κυβερνητικό κόμμα βάζει ανθρώπους να μας σκοτώνει. Όλη τη νύχτα πάλευα με τους φόβους μου. Εάν δεν είχα σοβαρά στοιχεία δεν έπρεπε να τον προφυλακίσω. Αν δεν τον προφυλάκιζα την άλλη μέρα θα ήμουν εγώ οκτάστηλο στις εφημερίδες. Κατά τα χαράματα με πήρε ο ύπνος, αφού αποφάσισα ότι αν δεν είχα τα στοιχεία που έπρεπε δεν θα τον προφυλάκιζα, και ας μου έκαναν ότι θέλουν. Το πρωί πήγα δυνατός εσωτερικά στο γραφείο μου. Οι εξετάσεις των μαρτύρων ενώπιόν μου δεν απέδωσαν και πολλά στην ενοχή του κατηγορούμενου. Ήρθε η ώρα της απολογίας. Οι δικηγόροι του, που ήταν από τα τρία μεγάλα κόμματα, μου προσκόμισαν το απολογητικό του υπόμνημα. Άρχισα να το διαβάζω και στις πρώτες γραμμές ο κατηγορούμενος ομολογούσε ότι πράγματι αυτός πυροβόλησε αλλά δεν ήθελε να σκοτώσει κανέναν. Δεν μπορώ να σου περιγράψω την ανακούφιση που ένιωσα. Όλη αυτή την αγωνία την πέρασα μόνος. Κανείς δεν μπορούσε να με βοηθήσει.

Αναρωτιέμαι όμως αν στο μέλλον θα υπάρχουν δικαστές με την έννοια του ανθρώπινου όντος να αποδίδουν δικαιοσύνη ή θα υποκατασταθούν από τους υπολογιστές με τεχνητή νοημοσύνη. Η άποψή μου είναι ότι σε μεγάλο μέρος των υποθέσεων θα υποκατασταθούν από τους υπολογιστές. Κυρίως στις πολιτικές δηλαδή τις αστικές υποθέσεις. Είναι εφικτό και πιθανόν να έχουμε πιο ορθές αποφάσεις από τους δικαστές - ανθρώπινα όντα. Δεν είναι επιστημονική φαντασία, αν έχετε κάποια επαφή με την τεχνητή νοημοσύνη, όσοι έχετε χρησιμοποιήσει το ChatGPT. Άλλωστε στην ιατρική επιστήμη ήδη χρησιμοποιείται, κυρίως στην ανάγνωση απεικονιστικών εξετάσεων. Επομένως στο μέλλον η αγωνία του δικαστή για την εξεύρεση της αλήθειας μπορεί να περιοριστεί αν έχει βοηθό την τεχνητή νοημοσύνη.

Κυρίες και κύριοι, να μην ξεχνάμε ότι ο δικαστής είναι και αυτός ο άνθρωπος. Η μοναξιά του δεν σημαίνει ότι είναι απαθής ή αποκομμένος από την κοινωνία. Αντίθετα ένας καλός δικαστής είναι εκείνος που, παρά την απομόνωση, διατηρεί την ενσυναίσθησή του. Η ενσυναίσθηση είναι το βασικό στοιχείο που πρέπει να έχει ο δικαστής. Εκείνος που κατανοεί την ανθρώπινη φύση και, μέσα από τη μοναξιά του, βρίσκει τη δύναμη να αποδώσει δικαιοσύνη με ακεραιότητα και κατανόηση. Η μοναξιά του δικαστή είναι μια σιωπηλή θυσία, είναι το τίμημα που καταβάλλει ο άνθρωπος δικαστής όλη τη ζωή του.

 

TAKH TΣΟΝΑΚΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1960

 

ΑΠΟ ΤΗΝ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1960

 

(Oμιλία του Τάκη Τσονάκα στον Κύκλο των Φιλολογικών βραδινών της Εταιρείας Λογοτεχνών 23-12-2024)

 

              Η δεκαετία του ;60 είναι ίσως μία από τις πιο συγκλονιστικές δεκαετίες της νεότερης

ιστορίας για την Ελλάδα.

 Είναι μία δεκαετία γεμάτη πολιτικά και κοινωνικά κινήματα,έντονες πολιτικές και κοινωνικές ανατροπές, αλλαγές στη νοοτροπία, στα ήθη και

έθιμα, ρήξεις, αμφισβητήσεις, εντάσεις και αντιφάσεις.

Γίνονται έργα τουριστικών υποδομών, ιδιαιτέρως στην πρωτεύουσα, όπως η πλαζ της Βουλιαγμένης, η οποία εγκαινιάζεται τον Αύγουστο του 1960 παρουσία του

Κωνσταντίνου Καραμανλή, η Ακτή του Αγίου Κοσμά, το ξενοδοχείο «Μον Παρνές», στα  εγκαίνια του οποίου, το καλοκαίρι του 1961, εκτός από τον Κ. Καραμανλή, ο οποίος ήταν θερμός υποστηρικτής του έργου, παραβρίσκονται πάνω από 700 άτομα. Το

ξενοδοχείο Χίλτον εγκαινιάζεται στις 21.4.1963 και από τις πρώτες μέρες της λειτουργίας του αρχίζει να έχει διάσημους επισκέπτες και να συγκεντρώνει στους

χώρους του όλη την κοσμική Αθήνα της εποχής. Μαζί με το Χίλτον, τοπόσημο πλέον της περιοχής, εγκαινιάζεται και μία νέα διεύθυνση κατοικίας, η «πίσω από το Χίλτον». 

Επίσης κατασκευάζονται οι πρώτοι ανισόπεδοι κόμβοι προς διευκόλυνση της κυκλοφορίας και γίνονται διαπλατύνσεις δρόμων. Όσοι δε Αθηναίοι θέλουν να

αποφύγουν το περπάτημα ή το σκαρφάλωμα στον Λυκαβηττό προκειμένου ν’ απολαύσουν την υπέροχη θέα, χρησιμοποιούν από το 1965 το τελεφερίκ, το οποίο

κατασκευάστηκε παρ’ όλες τις αρχικές αντιδράσεις και αντιρρήσεις.

Εμβληματικά κτίρια, εκφράσεις του μοντέρνου πνεύματος του Bauhaus, όπως το κτίριο της Αμερικάνικης Πρεσβείας σε σχέδια του Γκρόπιους (1961), οικοδομούνται και γίνονται τοπόσημα της Αθήνας. Μαθητής του Γκρόπιους, ο αρχιτέκτων Ι.

Δεσποτόπουλος, κερδίζει το πρώτο βραβείο πανελλήνιου αρχιτεκτονικού διαγωνισμού για το Πνευματικό Kέντρο της Αθήνας το οποίο, αν και δεν ολοκληρώθηκε στην αρχική του μορφή, στεγάζει πλέον το Ωδείο Αθηνών.

Τον Οκτώβριου του 1960 ένα νέο μουσείο εμφανίζεται στην πόλη, το Ιστορικό Μουσείο, το οποίο στεγάζεται στο κτίριο της Παλιάς Βουλής στην οδό Σταδίου. Το

1964 αρχίζει ο σχεδιασμός του Πολεμικού Μουσείου και την ίδια χρονιά θεμελιώνεται από τον Γεώργιο Παπανδρέου το Μέγαρο Εθνικής Πινακοθήκης και

Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου. Το Α΄ Τμήμα του κτιρίου ολοκληρώνεται το 1968 και αρχίζει να λειτουργεί το 1969.

Στη δεκαετία του 60 έγιναν και μεγάλες κοινωνικές αλλαγές. Λόγω του φαινομένου της πολυκατοικίας, παρατηρείται μία συγχώνευση των κοινωνικών στρωμάτων. Ο «καλός κόσμος» ζει σε μεγάλα, άνετα διαμερίσματα, στα ρετιρέ, αλλά συμβιώνει και

συνυπάρχει στους κοινόχρηστους χώρους με «λαϊκούς» ανθρώπους που μένουν στους χαμηλούς ορόφους. Νέα «μεγάλα τζάκια» εμφανίζονται με ανθρώπους των οποίων το όνομα δεν συνδέεται τόσο με ευεργεσίες, όπως τα προηγούμενα χρόνια, όσο με την οικονομική τους επιφάνεια, τις επαγγελματικές και κοινωνικές τους δραστηριότητες.

Η μορφή της παραδοσιακής οικογένειας αλλάζει και μαζί με αυτήν αλλάζουν ή καταργούνται διάφοροι εθιμοτυπικοί κανόνες. Οι περισσότεροι γάμοι γίνονται πια από έρωτα και όχι από συνοικέσιο αλλά τα διαζύγια αυξάνονται. Οι γυναίκες απελευθερώνονται, σπουδάζουν, εργάζονται, κατακτούν θέσεις σε τομείς που θεωρούντο ανδρικοί, λείπουν αρκετές ώρες από το σπίτι.

Οι νέοι ρυθμοί της ζωής δυσκολεύουν την καθημερινή συνεύρεση για φαγητό γύρω από το οικογενειακό τραπέζι, το οποίο στρώνεται πια περισσότερο τις Κυριακές ή τις

γιορτές, συνήθεια όμως που εξακολουθεί να έχει διαχρονική αξία. Η νεολαία είναι πιο δυναμική, πολιτικοποιείται, βγαίνει στο προσκήνιο με τις πολιτικές οργανώσεις και συλλαλητήρια. Εκφράζεται έντονα και ελεύθερα και διασκεδάζει κυρίως στις μπουάτ. Ο «τεντιμποϊσμός» βρίσκεται σε έξαρση, φαινόμενο που προβάλλεται και μέσα από ταινίες, όπως ο Κατήφορος του Γ. Δαλιανίδη. Σε έξαρση όμως βρίσκονται και τα αφροδίσια νοσήματα. Επίσης, η μεγάλη εσωτερική μετανάστευση αρχίζει να δημιουργεί ανησυχητικά φαινόμενα στην δημόσια ασφάλεια.

Οι φούστες των γυναικών κονταίνουν, ποιος δεν έχει ακούσει τις γιαγιάδες να λένε «θα ρίξει φωτιά ο Θεός και θα μας κάψει», αλλά και οι μανάδες την ώρα που έφευγε

η κόρη για διασκέδαση «φοράς τίποτα από κάτω μωρή;» Και τα μαλλιά των αγοριών μακραίνουν. Αρχικά αντιμετωπίστηκε σαν ένδειξη μειωμένου ανδρισμού. Το μίνι είναι το σύμβολο της δεκαετίας καθώς και τα παντελόνια, κολλητά ή κάπρι. Η Όντρεϊ Χέμπορν, μέσα από την ταινία Breakfast at Tiffanys, βάζει το μικρό μαύρο φόρεμα (the little black dress) σε κάθε γυναικεία γκαρνταρόμπα. Οι Ελληνίδες αντιγράφουν τα ταγεράκια και τα μαντώ της Τζάκι Κέννεντι και οι μπλούζες ζιβάγκο, τα εμπριμέ ρούχα, τα εντυπωσιακά παλτό, οι μπότες αλλά και τα παπούτσια με χαμηλό τακουνάκι, τα μεγάλα γυαλιά ηλίου, τα χρωματιστά καλσόν, τα μαντήλια, συνθέτουν

το στιλ της δεκαετίας. Το μακιγιάζ γίνεται έντονο με μακριές ψεύτικες βλεφαρίδες και μάσκαρα, ενώ τα χείλη βαμμένα με απαλά χρώματα. Τα μαλλιά σε μπούκλες,

χαμηλούς κότσους ή με το χτένισμα κυψέλη, που δίνει υπερβολικό όγκο στην κορυφή του κεφαλιού. 

Οι άντρες σταματούν να φοράνε καπέλα και αυτό σημαίνει και το τέλος πολλών επιχειρήσεων πιλοποιίας. Στενά παντελόνια, παντελόνια με φαρδιά ρεβέρ τα

λεγόμενα καμπάνα, μεσάτα σακάκια, καρό ή λουλουδάτα πουκάμισα και ζιβάγκο με γιακά, πουλόβερ με χοντρή πλέξη, γραβάτες φαρδιές με σχέδια και ρίγες είναι μερικά

από τα χαρακτηριστικά της ανδρικής μόδας της δεκαετίας. Ο ταλαντούχος σχεδιαστής Γιάννης Τσεκλένης ανοίγει τις πρώτες του μπουτίκ στην Αθήνα με τις δημιουργίες του

να πωλούνται και εκτός συνόρων και η ελληνική μόδα να αρχίζει να κατακτά μία θέση στον σύγχρονο διεθνή κόσμο. 

Τη δεκαετία του 1960 η διαφήμιση μπαίνει για τα καλά στη ζωή των Ελλήνων, οι οποίοι κατακλύζονται από διαφημιστικές καμπάνιες εταιρειών για χιλιάδες

καταναλωτικά προϊόντα. Καταχωρήσεις για αυτοκίνητα, για ηλεκτρικές συσκευές, για υφάσματα, καλλυντικά, τρόφιμα, ποτά και άλλα καταναλωτικά προϊόντα

καταλαμβάνουν χώρο στις εφημερίδες και τα περιοδικά της εποχής. Οι διαφημίσεις με τις ηλεκτρικές σκούπες Hoover, τα ψυγεία ΠΙΤΣΟΣ, τα πλυντήρια, τα απορρυπαντικά, τις ξυριστικές μηχανές προσπαθούσαν να πείσουν το κοινό να παρατήσει τις παραδοσιακές σκούπες, τις παγοκολόνες, τις σκάφες και τα πλυσταριά αλλά και τα

ξυράφια και τα ξυραφάκια.

Το τηλέφωνο μπαίνει για τα καλά στη ζωή των Ελλήνων και αρκετά νοικοκυριά αποκτούν, μετά από αρκετές δυσκολίες, τηλεφωνικές συνδέσεις. Άλλη μία

συσκευή, η τηλεόραση, εισβάλλει στα σπίτια με την πρώτη δίωρη τηλεοπτική εκπομπή από το Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας να γίνεται το 1966. Tα τρανζιστοράκια φέρνουν, όπως διαφήμιζε η Φίλιπς, τη χαρά στο σπίτι και στην εξοχή.

Η δεκαετία του 1960 είναι σημαντική και για τον τουρισμό, ο οποίος γνωρίζει μεγάλη ανάπτυξη. Η Ελλάδα γίνεται γνωστή για τις φυσικές ομορφιές της, τον πολιτισμό αλλά και τη ζωή της και αρχίζει να αποτελεί προσφιλή προορισμό για γνωστές προσωπικότητες απ’όλο τον κόσμο.

Η διάσημη ελληνίδα πριμαντόνα Μαρία Κάλλας εμφανίζεται το 1960 στην Επίδαυρο, τραβώντας σαν μαγνήτης το φιλότεχνο κοινό από την Ελλάδα αλλά και το εξωτερικό.

Γνωστοί ηθοποιοί (Γκρέκορι Πεκ, Άντονι Κουίν) έρχονται στη Ρόδο για τα γυρίσματα της ταινίας «Τα κανόνια του Ναβαρόνε» (1961). 

Το 1961 η Τζάκι Κένεντυ επισκέπτεται για πρώτη φορά την Αθήνα και ξεναγείται μεταξύ άλλων στην Ακρόπολη και στο Τατόι. 

Στο επόμενο ταξίδι της στην Ελλάδα, δύο χρόνια αργότερα, θα γνωριστεί με τον Αριστοτέλη Ωνάση, γνωριμία που θα καταλήξει πέντε χρόνια μετά, στον «γάμο του αιώνα» και ένα προγαμιαίο συμβόλαιο που ακόμη

και σήμερα προκαλεί ίλιγγο. 

Η Μαργκότ Φοντέιν και ο Ρ. Νουρέγιεφ μαγεύουν το αθηναϊκό κοινό στο Ηρώδειο τον Αύγουστο του 1963 και η φιλαρμονική της Βιέννης, υπό τη διεύθυνση του Χ. Φον

Κάραγιαν, δίνει τέσσερεις παραστάσεις τον Σεπτέμβριο του 1963 στο Φεστιβάλ Αθηνών. Ο Βιτόριο Γκάσμαν έρχεται στην Αθήνα για να παραστεί στην πρεμιέρα της

ταινίας του Ντίνο Ρίζι «Ο Φανφαρόνος», όπου πρωταγωνιστεί. Εκτός από ανθρώπους της showbiz, επιφανείς ξένοι επισκέπτονται την Αθήνα, μεταξύ αυτών ο Τσόρτσιλ, ο Ντε Γκολ, η Σοράγια, o Γουλτ Ντίσνεϋ, ο συγγραφέας Τζ. Κρόνιν.

Όσον αφορά το πολιτικό σκηνικό, η δεκαετία του 60 είναι πλούσια σε γεγονότα που σημάδεψαν ανεξίτηλα τη νεότερη ιστορία, με ιδιαίτερα μελανό σημείο τα τρία

τελευταία χρόνια. Και ενώ οι Έλληνες περιμένουν τις εκλογές τον Μάιο του 1967 από την υπηρεσιακή κυβέρνηση του Ι. Παρασκευόπουλου, ξυπνούν το πρωί της 21^ης Απριλίου με τα τανκς στους δρόμους της Αθήνας και το πραξικόπημα των Συνταγματαρχών να βάζει στον γύψο ολόκληρη τη χώρα, καταλύοντας τη δημοκρατία

και κηρύσσοντας τη δικτατορία.

Με το «Αποφασίζομεν και διατάσσομεν» μπαίνουν περιορισμοί και λογοκρισία σε κάθε μορφή έκφρασης, όπως ο τύπος, η λογοτεχνία, η μουσική, το θέατρο, και αρχίζει μία περίοδος τρομοκρατίας, συλλήψεων, φυλακίσεων και βασανισμών αντιφρονούντων. Τα κρατητήρια της ΕΑΤ-ΕΣΑ και διάφοροι τόποι εξορίας, αν

μπορούσαν να μιλήσουν, θα είχαν πολλές φρικιαστικές ιστορίες να διηγηθούν από εκείνα τα χρόνια.

Η αντίσταση κατά της Χούντας εκδηλώνεται με διάφορους τρόπους, με κυριότερη την απόπειρα δολοφονίας του Γ. Παπαδόπουλο από τον Αλέξανδρο Παναγούλη τον

Αύγουστο του 1968. Η κοσμοπλημμύρα στην κηδεία του Γ. Παπανδρέου τον Νοέμβριο του 1968 και τα συνθήματα που ακούστηκαν είναι μία ακόμη ένδειξη της μεγάλης

αντιπάθειας που έτρεφε ο λαός για τους δικτάτορες.

Οι δηλώσεις του Γ. Σεφέρη εναντίον της Χούντας τον Μάιο του 1969 είχαν τεράστια απήχηση εντός και εκτός Ελλάδος και έκαναν έξαλλους τους χουντικούς, οι οποίοι

αφαιρούν από τον Σεφέρη τον τίτλο του πρέσβης επί τιμή και του απαγορεύουν τη χρήση του διπλωματικού του διαβατηρίου. Εκείνη την περίοδο υπήρξε μία

φαινομενική ησυχία και σταθερότητα με τον τουρισμό να πηγαίνει πολύ καλά και το χρηματιστήριο το ίδιο. Παρ’όλη την αστάθεια που επικρατούσε στο πολιτικό σκηνικό τη δεκαετία του 60, οι Έλληνες δεν έχαναν ευκαιρίες για να διασκεδάσουν και να γλεντήσουν συχνάζοντας σε ταβέρνες, κουτούκια, εστιατόρια ξενοδοχείων και σε κοσμικά κέντρα με πρόγραμμα και μουσική.

Η κλήρωση του λαχείου των Συντακτών τις παραμονές Πρωτοχρονιάς στην αίθουσα

του φιλολογικού συλλόγου Παρνασσός αποτελεί άλλο ένα κοσμικό γεγονός για τους  Αθηναίους και χαρίζει στον εκάστοτε πρώτο τυχερό ολόκληρη πολυκατοικία. Το

ποδόσφαιρο προσφιλές άθλημα και οι ιπποδρομίες αγαπημένος τζόγος.

Η παραγωγή ελληνικών ταινιών σημειώνει ρεκόρ, το ίδιο και οι πωλήσεις εισιτηρίων στα ταμεία. Από τις ταινίες δεν έλειπε ποτέ το τραγούδι. Οι ηθοποιοί της εποχής

Βλαχοπούλου,Βογιατζής, Βουγιουκλάκη, Παπαμιχαήλ, Χορν, Χρονοπούλου, έχουν αφήσει πίσω τους αξέχαστες επιτυχίες, όπως το ΓαλάζιοςΟυρανός (Κορίτσια για φίλημα), Ένας ουρανός μ’ αστέρια (Ραντεβού στον αέρα), Τράβα μπρος (Η Αλίκη στο

Ναυτικό), Το χαμόγελο (Η κόρη μου η σοσιαλίστρια), Οι Θαλασσιές οι χάντρες (Η Αθήνα τη νύχτα), Του αγοριού απέναντι (Μία κυρία στα Μπουζούκια).

Εκείνα τα χρόνια, ένα νέο ρεύμα μουσικής, το νέο κύμα, έρχεται στην Ελλάδα μέσω της κινηματογραφικής nouvelle vague, επηρεάζει το ελληνικό τραγούδι και ανοίγει τις πόρτες των μπουάτ (από τη γαλλική λέξη boite, που σημαίνει κουτί), τις μικρές, μουσικές σκηνές με τον χαμηλό φωτισμό και την ιδιαίτερα φιλική και ζεστή

ατμόσφαιρα, που άνοιγαν στα γραφικά σοκάκια της Πλάκας (Απανεμιά, Αυλαία,Εσπερίδες κ.ά.) και συγκεντρώνουν κόσμο που αγαπάει την καλή μουσική και αναζητά έναν διαφορετικό και ποιοτικό τρόπο διασκέδασης.

Από τους συνθέτες της εποχής (Γ. Σπανός, Λ. Παπάς, Ν. Μαυρουδής) γράφονται υπέροχα τραγούδια που έχουν μείνει στις καρδιές του κόσμου (Μια φορά θυμάμαι,

Άσπρα Καράβια, Σάββατο Απόγιομα, Μια αγάπη για το καλοκαίρι, Χριστινάκι, Τα ήσυχα βράδια, Συννεφούλα κ.ά.) που ερμήνευαν με συνοδεία πιάνου ή κιθάρας

πρωτοεμφανιζόμενοι και αργότεροι πολύ γνωστοί καλλιτέχνες όπως οι: Καίτη Χωματά,

Πόπη Αστεριάδη, Αρλέτα, Μιχάλης Βιολάρης, Νταλάρας, Αλεξίου, Βίσση, Σαββόπουλος κ.ά. 

Στη δεκαετία του 60 υπήρξε μεγάλη άνθιση στον χώρο των γραμμάτων και τεχνών με διεθνείς διακρίσεις. Στο Φεστιβάλ των Κανών το 1960, η ταινία Ποτέ την Κυριακή θα δώσει το πρώτο βραβείο ερμηνείας στη Μελίνα Μερκούρη, γεγονός που θα

γιορταστεί μ’ ένα τρικούβερτο ελληνικό γλέντι που άφησε εποχή, με Ζαμπέτα στο μπουζούκι και αμέτρητα σπασμένα πιάτα και ποτήρια.

Το 1961 ο Μάνος Χατζηδάκης παίρνει το Όσκαρ μουσικής για Τα παιδιά του Πειραιά,τρία Όσκαρ αποσπά το 1965 η πολυσυζητημένη ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη Αλέξης Ζορμπάς και την ίδια χρονιά η Ακαδημία Αθηνών τιμά με το Αριστείο των Γραμμάτων και Τεχνών τον σπουδαίο λογοτέχνη και αγιογράφο Φώτη Κόντογλου. Αποκορύφωμα όλων των διακρίσεων, η απονομή βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας στον Γ. Σεφέρη το

1963.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας γράφονται λογοτεχνικά αριστουργήματα:

Μαθητεία  του Τ. Πατρίκιου, Αρνούμαι, το;Λάθος  του Α. Σαμαράκη, Ματωμένα

Χώματα  της Δ. Σωτηρίου, το Τρίτο Στεφάνι  του Κώστα Ταχτσή και Τέλος της μικρής

μας πόλης  του Δημήτρη Χατζή, Λωξάντρα  της Μ. Ιορδανίδου, Ακυβέρνητες

πολιτείες; του Σ. Τσίρκα, το Ζ του Β. Βασιλικού, Αντιγραφές  του Σεφέρη κ.ά.

Γυρίζονται ταινίες που, εκτός του ότι θεωρήθηκαν τεράστιες επιτυχίες στην εποχή

τους (Κατήφορος, Συνοικία το όνειρο, Τα Κόκκινα Φανάρια, η Χαρτοπαίκτρα, Η δε γυνή να φοβείται τον άνδρα κ.ά.) βλέπονται πολύ ευχάριστα ακόμη και σήμερα και αποτελούν έναν καθρέφτη αλλά και ένα πολύτιμο τεκμήριο της καθημερινής ζωής στην Ελλάδα αυτής της δεκαετίας.

Είναι η χρυσή εποχή για τη Φίνος Φιλμ και την καθιέρωση πολλών αγαπημένων ηθοποιών (Θ. Βέγγο, Ρ. Βλαχοπούλου, Α. Βουγιουκλάκη, Κ. Βουτσά, Τ. Καρέζη, Ν. Κούρκουλο, Δ. Παπαμιχαήλ, Τζαννετάκο), οι οποίοι ενσαρκώνουν ρόλους βγαλμένους

μέσα από την ελληνική κοινωνία, η οποία αλλάζει, αστικοποιείται, δυτικοποιείται, εκσυγχρονίζεται, καταναλώνει, εγκαταλείπει τις αυλές και εγκαθίσταται στα

διαμερίσματα, προσπαθεί ν’ αμβλύνει (έστω κινηματογραφικά) τις αντιθέσεις μεταξύ

του λαϊκού κόσμου και της «ανώτερης τάξης», επιδιώκει κοινωνική ανέλιξη και επαγγελματική καταξίωση, ευημερία και άνετη ζωή.

Οι ρόλοι του επιχειρηματία, του διευθυντή, του καθηγητή, του μηχανικού, του δημοσίου υπαλλήλου, της γραμματέας, της μοδίστρας, του χορευτή, του μπακάλη, του

θυρωρού, της υπηρεσίας (οικιακής βοηθού) αντικατοπτρίζουν, μέσα από φαρσοκωμωδίες, κοινωνικοπολιτικές σάτιρες, δράματα κάθε κατηγορίας και μιούζικαλ, την κοινωνική διαστρωμάτωση, τη σύγκρουση ανάμεσα στην παράδοση και

τη μοντερνικότητα, τη σχέση των δύο φύλων αλλά και τα επαγγέλματα που έχουν πέραση την εποχή εκείνη.

Οι ταινίες γυρίζονται μέσα σε γνώριμα σημεία της καθημερινότητας, σκιαγραφώντας τις ριζικές αλλαγές που συντελούνται τόσο στην κοινωνία όσο και στον αστικό χώρο (δημόσιο και ιδιωτικό).

Το θέατρο γνώρισε επίσης άνθιση στη δεκαετία του 1960 και το θεατρόφιλο κοινό γέμιζει τις αίθουσες για να δει εξαιρετικές παραστάσεις με τους αγαπημένους

ηθοποιούς (Παξινού, Μινωτή, Αλεξανδράκη, Χορν, Λαμπέτη, Φόνσου κ.ά.). Η Οδός Ονείρων εντυπωσίασε τους Αθηναίους και τα τραγούδια της παράστασης Όμορφη Πόλη του Μίκη Θεοδωράκη ερμηνεύουν ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης, Γιάννης Βογιατζής

και άλλοι γνωστοί τραγουδιστές. Η ανοδική αυτή πορεία θα ανακοπεί με τη δικτατορία.

Το ελληνικό τραγούδι αναγεννιέται και μέσα από τις ταινίες Στέλλα του Μ. Κακογιάννη

και το Ποτέ την Κυριακή του Ζιλ Ντασέν γνωρίζει μεγάλη επιτυχία και εκτός Ελλάδος.

Ο Μίκης Θεοδωράκης μελοποιεί το Άξιον Εστί του Οδυσσέα Ελύτη και Μπιθικώτσης, Καζαντζίδης, Ζαμπέτας, Τσιτσάνης, Μαρκόπουλος, Ξυλούρης, Σαββόπουλος ερμηνεύουν Το Σαββατόβραδο, Στα περβόλια, Ήρθα κι απόψε στα σκαλοπάτια σου,

Δεν θα ξαναγαπήσω, τραγούδια που γίνονται επιτυχίες και αντέχουν στον χρόνο.

Τη δεκαετία του 1960 εμφανίζονται τα περισσότερα ελληνικά συγκροτήματα μοντέρνας μουσικής. Το 1962 δημιουργούνται οι Φόρμινξ οι οποίοι εισήγαγαν τον

χορό γιάνκα στην Ελλάδα και το Τζερόνυμο Γιάνκα ήταν must στα πάρτι της εποχής. Ακολούθησαν οι Idols, oι Charms, οι Olympians, το Aphrodlte’s Child. Το

Τρελοκόριτσο, Το κορίτσι του Μάη, Rain & Tears κ.ά. κατακτούν ψηλές θέσεις στα

charts.

Όσο για το τουίστ είχε ξετρελάνει του πάντες και έχει μείνει αξέχαστη η σκηνή με την Αλίκη Βουγιουκλάκη στα Χτυποκάρδια στο Θρανίο να χορεύει με τις συμμαθήτριές της τουίστ μέσα στην τάξη και να τραγουδάει «Χόρευε τουίστ, χόρευε τρελά, χόρευε τουίστ και όλα θα παν καλά».

Ολυμπιακά μετάλλια, ειδύλλια, βασιλικοί και κοσμικοί γάμοι, διακρίσεις σε καλλιστεία, πρόσφεραν χαρά και θέαμα στους Έλληνες και πλούσιο ειδησεογραφικό

υλικό στους δημοσιογράφους. 

Στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Ρώμης, τον Σεπτέμβριο του 1960, ο διάδοχος Κωνσταντίνος, με πλήρωμα στο σκάφος «Νηρεύς», τύπου «Dragon», τον Οδυσσέα

Εσκιτζόγλου και τον Γιώργο Ζαΐμη, κατακτά το χρυσό μετάλλιο στην ιστιοπλοΐα. Τον Μάιο του 1962 η πριγκίπισσα Σοφία παντρεύεται τον Ισπανό πρίγκιπα Χουάν Κάρλος,ενώ δύο χρόνια αργότερα, τον Σεπτέμβριο του 1964, ο αδελφός της, Κωνσταντίνος,

παντρεύεται τη 18χρονη Δανέζα πριγκίπισσα Άννα-Μαρία. Τον Αύγουστο της ίδιας χρονιάς αρκετά μίλια μακριά από την Ελλάδα, στο Μαϊάμι η ελληνίδα ηθοποιός

Κορίνα Τσοπέη κατακτά την υφήλιο με την ομορφιά της.

 

Οι γάμοι της Τζένης Καρέζη με τον Ζάχο Χατζηφωτίου και το κεφάτο γαμήλιο πάρτι που ακολούθησε στο ξενοδοχείο Ομπέρζ της Βαρυμπόμπης με την ορχήστρα

Φόρμιξ, της Αλίκης Βουγιουκλάκη με τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ στους Δελφούς, οι αρραβώνες της Χριστίνας Ωνάση με τον Π. Γουλανδρή, ο μυθικός γάμος του Α. Ωνάση με την Τζάκι στον Σκορπιό, γεμίζουν τις κοσμικές στήλες με χιλιάδες δημοσιεύματα, σχόλια και κουτσομπολιά.

Στη δεκαετία αυτή έφυγαν από τη ζωή άνθρωποι που άφησαν πίσω τους τεράστιο έργο στις επιστήμες, στις τέχνες και τα γράμματα. Ένας απ’  αυτούς, ο γιατρός και

ερευνητής Γ. Παπανικολάου, ο οποίος με το test pap χάρισε ζωή στις γυναίκες όλου του κόσμου. Μεταξύ άλλων, ο μαέστρος Δημήτρης Μητρόπουλος (1961), ο

συγγραφέας Μ. Καραγάτσης (1961), ο ηθοποιός Β. Λογοθετίδης (1961), ο Θ. Πετρακόπουλος (1963), ιδιοκτήτης του ξενοδοχείου Μεγάλη Βρετανία, ο ζωγράφος Ουμβέρτος Αργυρός (1963), ο ηθοποιός Κώστας Μουσούρης (1965), ο εκπαιδευτικός

και πολιτικός Λουκής Ακρίτας (1965), η λαογράφος Αγγελική Χατζημιχάλη (1965), ο αρχιτέκτων Κώστας Κιτσίκης (1969), ο λογοτέχνης Στρατής Μυριβήλης (1969).

Και η Πάτρα αλλάζει τη δεκαετία του 60 αλλά, δυστυχώς, όχι προς το καλύτερο. Η αστυφιλία και η αντιπαροχή που έχει μπει πλέον για τα καλά στη ζωή των Πατρινών

δημιουργεί μία άναρχη και αυθαίρετη δόμηση και μία επέκταση της πόλης χωρίς κανέναν προγραμματισμό και σχεδιασμό. Το αστικό φαινόμενο προκαλεί αμφιθυμία. Η παλιά Πατρινή γειτονιά αστικοποιείται και η Πάτρα αρχίζει να αποκτά ένα νεωτερικό πρόσωπο και την εικόνα μίας πολύβουης μεγαλούπολης. Ο αρχιτέκτων και πολεοδόμος Σκιαδαρέσης αναλαμβάνει να συντάξει το ρυθμιστικό σχέδιο των Πατρών.

Η ανέγερση των δύο πρώτων πολυκατοικιών γίνεται περί το 1960. Στην συνέχεια Οι πολυκατοικίες αρχίζουν να αντικαθιστούν πανέμορφα νεοκλασικά κτίρια, τα οποία

δεν γλιτώνουν από την κατεδάφιση, με το κράτος να φέρει μεγάλη ευθύνη για αυτό το φαινόμενο, το οποίο παρουσιάζει ιδιαίτερη έξαρση κατά τις προεκλογικές

περιόδους. Τα χρόνια της Χούντας ο συντελεστής δόμησης αυξάνεται, βάζοντας έτσι ένα ακόμη λιθαράκι στην πολεοδομική καταστροφή. Οι κατασκευαστές

πολυκατοικιών δεν οικοδομούσαν μετά την οδό Καρόλου προς Βορά και την Παπαφλέσσα προς Νότο λέγοντας χαριτολογώντας ότι «από εκεί και πέρα είναι εξοχές

για ντομάτες και ραπανάκια». Όμως μετά το 1968 άρχισαν σιγά – σιγά να οικοδομούν και έξω από αυτά τα όρια.

Στους δρόμους της πόλης τοποθετούνται φωτεινοί σηματοδότες, εξαφανίζοντας τον τροχονόμο που όρθιος σε διασταυρώσεις μεγάλης κυκλοφορίας ρύθμιζε την

κυκλοφορία. Ο ξέφρενος όμως ρυθμός εισαγωγής αυτοκινήτων δημιουργεί, εκτός από τη ρύπανση της ατμόσφαιρας, κυκλοφοριακά προβλήματα αλλά και προβλήματα στάθμευσης, τα οποία χειροτερεύουν κάθε μέρα.

Η οικονομία των Πατρών γνωρίζει μεγάλη άνθηση, με τη βιομηχανία και την οικοδομή να είναι τα κύρια οχήματα της ανάπτυξης. Κάθε Σάββατο οι εργαζόμενοι έπαιρναν τον φάκελο με τα μεροκάματα της εβδομάδας, χρήματα που έπεφταν αμέσως στην αγορά

των Πατρών. Παρ’ όλα αυτά η ανεργία δεν μπόρεσε να καταπολεμηθεί και πολλοί Έλληνες αναζητούν την τύχη τους στο εξωτερικό. Για διευκόλυνση των επιθυμούντων

να μεταναστεύσουν συστάθηκε η Διακυβερνητική Επιτροπή Μεταναστεύσεως Ελλάδος η γνωστή ΔΕΜΕ, στον τελευταίο όροφο του κτιρίου της στοάς

Μαραγκόπουλου, στην οδό Αγίου Ανδρέου, που εκτός των άλλων διευκολύνσεων παραδίδονταν και μαθήματα Αγγλικών. Στο ισόγειο του κτιρίου μέσα στην στοά είχε

εγκατασταθεί το πρακτορείο ταξιδιών του Στεφανάτου που εκτός των άλλων συνέτασσε την σχετική αίτηση προς την ΔΕΜΕ αντί πέντε δραχμών. Όποιος κατέθετε

αίτηση αισθανόταν λίγο πολύ μετανάστης.

 

Στην Πάτρα κατασκευάζονται έργα που διευκόλυναν την καθημερινότητα. Το πλάτος οδοστρώματος της ακτής Δυμαίων μέχρι και το 1968 ήταν 6 – 7 μέτρα και δίπλα η

θάλασσα. Έγιναν επιχωματώσεις και σε δύο χρόνια έγινε το παραλιακό μέτωπο και η ακτή Δυμαίων όπως είναι σήμερα. Προς Βορρά μετά την οδό Νόρμαν δρόμος δεν

υπήρχε. Η θάλασσα καταλάμβανε το πλάτος της οδού Ηρώων Πολυτεχνείου, δηλαδή κατά μήκος της παραλίας δεν υπήρχε ούτε μονοπάτι. Με επιχωματώσεις όπως και η

ακτή Δυμαίων κατασκευάστηκε η οδός Ηρώων Πολυτεχνείου.

Το 1964 ιδρύεται το πανεπιστήμιο Πατρών και εγκαινιάζεται το 1966.

Κατασκευάζεται η νέα Εθνική οδός Πατρών – Κορίνθου και εγκαινιάζεται τον Δεκέμβριο του 1969. Το μήκος της ήταν 135 Χιλιόμετρα και επιτρεπόταν η ανάπτυξη

ασφαλούς για τα δεδομένα της εποχής ταχύτητας 120 χλμ/ώρα. Το κόστος της οδού ανήλθε στα 2,5 δισεκατομμύρια δραχμές.

Η Πλαζ. Πρόκειται για την πρώτη οργανωμένη παραλία της πόλης, με ειδικές κατασκευές για τους λουόμενους. Το γνωστό μας «κάμπινγκ» κατασκευάστηκε το

1965 και ήταν έργο του αρχιτέκτονα Ρέννου Κουτσούρη για λογαριασμό του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού στον οποίο ανήκε ο χώρος και που σήμερα είναι στην κατοχή του Δήμου Πατρέων. Το κάμπινγκ γνώρισε τεράστια άνθηση στα χρόνια που

ακολούθησαν. Δεκάδες κοπέλες δούλευαν εκεί με τη χαρακτηριστική μπλε ρόμπα, παίρνοντας τα ρούχα των λουομένων προς φύλαξη και δίνοντάς τους ένα μεταλλικό

μανταλάκι με τον αριθμό της κρεμάστρας - θήκης. Δεν υπάρχει οικογένεια Πατρινών που να μην πήγε στην Πλαζ για μπάνιο και πατάτες τηγανιτές! Επί χρόνια η Πλαζ

γνώρισε μεγάλες δόξες. Μέχρι που τα αστικά λύματα της πόλης που έπεφταν στη θάλασσα μόλυναν τα νερά και την έκαναν ακατάλληλη για μπάνιο,. Όταν πια, την

δεκαετία του ‘90, η Πάτρα απέκτησε βιολογικό καθαρισμό και δίκτυο για τα λύματα, η θάλασσα άρχισε να καθαρίζει. Κι έτσι σχεδόν τριάντα χρόνια μετά, ο Πατρινός άρχισε

να κολυμπάει και πάλι χωρίς κανένα πρόβλημα στην Πλαζ.

Η διασκέδαση στην Πάτρα. Όπως η  τέχνη έτσι και η διασκέδαση αντικατοπτρίζει τα δεδομένα και τις προσωπικότητες της εποχής της. Τραγούδια, χώροι και τρόποι διασκέδασης συνδεδεμένοι με τις δεκαετίες που πέρασαν. Τζουκ μποξ, πάρτι σε σπίτια με βερμούτ, μπλουζ, shake, λαϊκά, disco, ποπ και beat μουσική. Κάθε δεκαετία με τη μόδα της και τη γοητεία της. Η Πάτρα έχει τη δική της ιστορία στη νυχτερινή διασκέδαση και ιδιαίτερα σε καιρούς που η κρίση δεν είχε χτυπήσει την τσέπη αλλά και τους δεσμούς των ανθρώπων γενικότερα, οι Πατρινοί και

όχι μόνο, έδειχναν  πως ήξεραν να διασκεδάζουν. Όχι μόνο τις Παρασκευές ή τα Σάββατα, όπως τώρα, όχι κατά μονάδες ή κατά  δυάδες με ένα ποτό στο χέρι και

λιγομίλητοι.

Αλλά με παρέες μεγάλες, είτε γύρω από ένα τραπέζι, είτε στην πίστα. Υπήρχαν χώροι διασκέδασης για κάθε γούστο. Πότε ακολουθώντας τους λαϊκούς μουσικούς δρόμους,

πότε το στιλ που πρέσβευαν οι μπουάτ, άλλοτε χορεύοντας στο παρκέ της disco.

Οι μπουάτ γνώρισαν  μεγάλες δόξες στην Πάτρα τις δεκαετίες του ’60 και του ΄70 ενώ η δεκαετία του ’80 ήρθε να δώσει μεγαλύτερο …εύρος  στους μικρούς χώρους στους οποίους κάποτε γεννήθηκε το νέο κύμα. Ο όρος μπουάτ προέρχεται από τη γαλλική

λέξη boîte που σημαίνει κουτί, λόγω του μικρού μεγέθους των μαγαζιών αυτών.

Κάπως έτσι, κανονικά ...boîte ήταν η Ερωφίλη, το Κατώι  και η Ανδρομέα, οι πρώτες μπουάτ που άνοιξαν στην πόλη και οι οποίες βρέθηκαν αντιμέτωπες με την αστυνομία

και την καχυποψία της εποχής. Στην συνέχεια τα …κουτιά μεγάλωσαν και έγιναν πιο σύνθετοι χώροι.

Κέντρα διασκέδασης την δεκαετία του 60 και άλλα που άνοιξαν την δεκαετία του 70 ήταν πολλά. Τα πιο γνωστά κοσμικά κέντρα της εποχής προς τη δυτική πλευρά της

Πάτρας ήταν το «Villy΄s Park», η «Παριζιάνα», το «Lido». Ο πιο λαϊκός χώρος  «Γαλαξίας» στην Παραλία Πατρών, το «Καν Καν» ,η «Σπηλιά», ο «Σπάθακας», η

«Γρανάδα» κοντά στην Πειραϊκή Πατραϊκή.

Ανεβαίνοντας προς την περιοχή του Νοσοκομείου του Αγίου Ανδρέα, συναντούσες το «13», το «21» στο ισόγειο και «Το Χρυσό βαρέλι» στο υπόγειο. Δύο διαφορετικά

 

 

μαγαζιά στο ίδιο κτίριο. Προς τον Άγιο Γεώργιο Λάγγουρα υπήρχε το «Empassy». 

Ανεβαίνοντας προς τα πάνω κι εκεί που είναι σήμερα το τεχνικό Λύκειο ήταν  ο «Λούκουλος» και πριν βγούμε στο Κλάους, το «Πετραδάκι», ένα τεράστιο μαγαζί 

όπου τραγουδούσε ο Γιώργος Νταλάρας στα πρώτα του βήματα και πριν από το Πετραδάκι, η ταβέρνα «Το Χαγιάτι».

Προς το Γηροκομείο ήταν η «Αυλόπορτα» του Κολλυρόπουλου , πιο πάνω η «Ηλιαχτίδα» και το «Camelot» και πιο αριστερά αργότερα η «Βεράντα». Στα Σύνορα υπήρχε ένα επίσης γνωστό μαγαζί ο «Κρεμανταλάς». Επίσης λειτουργούσε

η «Γκέισα» στο Ψαροφάι  και το club που έκανε live το La fore»

Επίσης  στην άλλη πλευρά της Πάτρα ήταν ο Βασίλης στα Μπόζαΐτικα η «Αμαζόνα», μετέπειτα Ελιζέ και  La Notte. Δεν πρέπει να ξεχάσουμε την «Αθηναία», ένα θρυλικό λαϊκό μαγαζί και το «Κανόνι» του Τζώρτζη Υψηλάντη. Όλα αυτά βρίσκονταν σε καθημερινή λειτουργία. Ίσως κάποιο από αυτά να είχε μόνο μία μέρα ρεπό. Φανταστείτε πόσος κόσμος δούλευε, πόσος κόσμος διασκέδαζε».

Την περίοδο αυτή οι αδελφοί Οικονόμου είχαν το «Χάραμα» που ακόμα λειτουργούσε

στην Οβρυά, ενώ στην Εγλυκάδα , στο μεταγενέστερο Χάραμα λειτουργούσε η «Παγόδα».

 Όσοι έχουν μνήμες από τη δεκαετία του 1960 σίγουρα θα θυμούνται ανήσυχα αλλά όμορφα χρόνια, με τον κόσμο γεμάτο εξωστρέφεια, αισιοδοξία και διάθεση

να αντιμετωπίσουν το τραύμα της μεταπολεμικής περιόδου, προσδοκώντας ένα καλύτερο αύριο, με το πραξικόπημα όμως της 21ης Απριλίου να αποτελεί πάντα

το πιο μελανό σημείο αυτής της δεκαετίας.  Αλλά θα πρέπει να πούμε ότι η δεκαετία του 1960 είχε και γοητεία, αισιοδοξία, ελπίδα, οικονομική ανάπτυξη, καινοτομίες,

άνοιξη δημιουργίας, υποσχέσεις, διεθνείς επιτυχίες και επιβραβεύσεις.

 

Ας θυμηθούμε τα λόγια του Ρολάν Ζεράρ Μπαρτ , ο Ρολάν Ζεράρ Μπαρτ ήταν Γάλλος θεωρητικός, κριτικός της λογοτεχνίας, φιλόσοφος, γλωσσολόγος και σημειολόγος. 

Είπε για όσους βίωναν τότε την παιδική τους ηλικία, ότι η δεκαετία αυτή είναι η  πραγματική τους πατρίδα.

ΝΙΚΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ:TO ΡΩΜΑΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟ ΥΔΡΑΓΩΓΕΙΟ ΤΗΣ ΠΑΤΡΑΣ

 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΝ ΚΥΚΛΟ ΤΩΝ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΒΡΑΔΙΝΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ ΠΟΥ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΗ ΣΤΕΓΗ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ 

"ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ" ΤΗ ΔΕΥΤΕΡΑ 16η ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2024 ΜΕ ΘΕΜΑ : "TO ΡΩΜΑΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟ ΥΔΡΑΓΩΓΕΙΟ ΤΗΣ ΠΑΤΡΑΣ"

TO ΡΩΜΑΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟ ΥΔΡΑΓΩΓΕΙΟ ΤΗΣ ΠΑΤΡΩΝ

 

Ρωμαϊκό Υδραγωγείο

 

Η Πάτρα έχει ένα ρωμαϊκό παρελθόν ιδιαίτερα λαμπρό και η σύγχρονη

πόλη κτίστηκε στην κυριολεξία πάνω στα ερείπιά του. Αυτό το παρελθόν

εξιστορείται κυρίως από τα εκθέματα στις προθήκες του νέου Αρχαιολογικού

Μουσείου. Παραμένει ζωντανό από τα εντυπωσιακά κτίσματα που έχουν

αποκαλυφθεί όπως ωδείο, στάδιο, γέφυρα, υδραγωγείο κτλ. τα περισσότερα

από τυχαίες εργασίες εκσκαφής. Όλα οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η πόλη

διαθέτει μια μοναδική κληρονομιά, ένα πραγματικό δώρο της ιστορίας.

Η Πάτρα υδρευόταν την προϊστορική (700 - 610 π.Χ.), την αρχαϊκή (610 -

490 π.Χ.) και την κλασσική περίοδο (490 - 323 π.Χ.) από τις φυσικές πηγές

της περιοχής και κατά την Ελληνιστική περίοδο (323 - 31 π.Χ.) από πηγάδια

που βρίσκονταν στα Υψηλά Αλώνια, στο Βλατερό και σε άλλες συνοικίες.

Υδροδοτείτο επίσης από υδρομάστευση και από τοπικές πηγές. Οι δύο πιο

γνωστές πηγές ήταν του Ιερού της Σωτηρίας στη σημερινή Αγία Αικατερίνη

και η πηγή της Δήμητρας ή πηγάδι του Αγίου Ανδρέου στον παλαιό ομώνυμο

Ιερό Ναό. Εκτός από τις προαναφερόμενες (αυτές τις πηγές) υδροδοτείτο

επίσης από τις πλούσιες πηγές που βρίσκονταν στους ΒΔ πρόποδες του

όρους Παναχαϊκού. Οι πηγές αυτές ήταν πλησίον του χωριού Ρωμανός και

συγκεκριμένα στη θέση Νερομάνα ή Ρωμαϊκή Νερομάνα και λέγονται πηγές

του Ρωμανού. Σ’ αυτές τις πηγές λατρεύονταν οι Νύμφες, θεότητες των

υδάτων, όπως αποδεικνύεται από επιγραφή που βρέθηκε τον προηγούμενο

αιώνα. Από εκεί πηγάζει και ο μεγαλύτερος χειμαρροπόταμος της Πάτρας ο

Διακονιάρης, που διασχίζει κατά μήκος την περιοχή.

Το 14 π.Χ. η Πάτρα έγινε Ρωμαϊκή αποικία από τον Οκταβιανό Αύγουστο

με το όνομα ‘‘ Κολόνια Αουγκούστα Αχάικα Παντρένσις’’ (‘‘Colonia Augusta

Achaica Patrensis’’) (CAAP). Τότε ξεκίνησε σιγά - σιγά η εγκατάσταση

Ρωμαίων πολιτών απομάχων της Χ (10 ης ) Εκβέστρις Λέτζιο (Equestris Legio)

και ΧΙΙ (12 ης ) Φουλμινάτα Λέντζιο (Legio Fulminata) λεγεώνας, που είχαν

πολεμήσει στη Ναυμαχία του Άκτιου (2/9/31 π.Χ.), οι οποίοι απετέλεσαν την

υψηλή κοινωνία αυτής. Το γεγονός αυτό απετέλεσε τομή στη Κοινωνική και

Διοικητική οργάνωση της πόλης. Η κομβική γεωγραφική θέση της Πάτρας στη

ναυτική επικοινωνία, ο κεντρικός πολιτικός και στρατιωτικός ρόλος της στο

νότιο Ελλαδικό χώρο, οι νέες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, η

πολιτιστική άνθηση, η συνύπαρξη του πολυεθνικού πληθυσμιακού στοιχείου,

η ελευθερία της εισαγωγής νέων θρησκειών και θεοτήτων, αποτέλεσαν το

ευνοϊκό πλαίσιο για την ανάπτυξή της, πληθυσμιακά, χωροταξικά και κυρίως

οικονομικά. Ο πληθυσμός έφτασε στις 15.000 με 20.000, απολάμβανε τα

προνόμια της ελεύθερης πόλης όπως η αυτονομία, το αυτοδιοίκητο, έκοψε

δικά της νομίσματα, προόδευσε στο εμπόριο, τις τέχνες, εξωραΐστηκε και

ανταγωνιζόταν τις επίσης Ρωμαϊκές αποικίες, Κόρινθο και Νικόπολη. Γρήγορα

μεταβλήθηκε σε λαμπρή και πασίγνωστη πόλη και κατά το 2ο αιώνα μ.Χ.

βρέθηκε στη μεγαλύτερη ακμή της. Την εποχή αυτή εκτεινόταν στα νότια και

νοτιοδυτικά της Ακρόπολης, ήταν στολισμένη με δρόμους, πολλά ιερά και

 άλλα οικοδομήματα, προσφορά των Ρωμαίων Αυτοκρατόρων. Αρχοντικά

σπίτια και λαμπρά δημόσια κτίρια έδιναν ξεχωριστή αίγλη στην πόλη. Η

σταδιακή απόδοση σε αυτήν γειτονικών αχαϊκών πόλεων, αλλά και των

περιοχών της Ναυπάκτου και της Αιτωλικής Καλυδώνας, την προάγουν σε

πανίσχυρο πολιτικό κέντρο. Η οικονομική άνθηση συνδυάζεται με την

πνευματική ανάπτυξη, ενώ ο εκρωμαϊσμός ήταν ταχύτατος.

 Το πολεοδομικό της σχέδιο αναδιοργανώνεται, επεκτείνεται και

εμπλουτίζεται με έργα υποδομής, δημόσια κτήρια, νυμφαία και λουτρά. Σημεία

αναφοράς αποτελούν : Η Ακρόπολη, η παραλιακή λατρευτική ζώνη, η μαντική

πηγή της Δήμητρας πλάι στο σημερινό Ι.Ν. Αγίου Ανδρέου, το λιμάνι της

πόλης, τα τρία νεκροταφεία (Βόρειο, Νότιο και Ανατολικό 3,4,5), η αγορά, οι

πολεοδομικές ενότητες του θεάματος και των ιερών, η ενότητα των πλούσιων

αστικών κατοικιών και αυτή των δημοσίων κτηρίων. Εντυπωσιακά μνημεία

είναι το Ωδείο, το Στάδιο, η δίτοξη γέφυρα στη σημερινή οδό Αρέθα, το

Νυμφαίο, το Υδραγωγείο, τα δημόσια λουτρά επί των οδών Αιόλου και

Βασιλείου Ρούφου, τμήμα λιθόστρωτου δρόμου, και τμήμα οικιστικού

καννάβου.

Ο Έλληνας Περιηγητής Παυσανίας, κατά την περιήγησή του στην πόλη το

170 μ.Χ., περιγράφει και αποτυπώνει στο έργο του "Αχαϊκά", πολλά από

αυτά και γενικότερα την ακμή της Πάτρας. Χαρακτηριστικά αναφέρει ότι, το

Ωδείο είναι το δεύτερο πιο αξιόλογο Ωδείο στην Ελλάδα, μετά από εκείνο

του Ηρώδου του Αττικού.

 Στις αρχές του 2 ου αιώνα μ.Χ. επί Αυτοκράτορος Ανδριανού είχαμε την

ολοκλήρωση της εγκατάστασης των Ρωμαίων αποίκων, την αύξηση του

πληθυσμού και την επέκταση της πόλης. Εμφανίστηκαν τότε τα πρώτα

προβλήματα ύδρευσης. Οι νέες υδροδοτικές ανάγκες, δεν μπορούσαν να

καλυφθούν από τη χρήση πηγαδιών και φυσικών πηγών. Η ύδρευση ήταν το

κύριο μέλημα των κατοίκων διότι δεν εξυπηρετούσε μόνο τις ζωτικές τους

ανάγκες, αλλά προοριζόταν και για τη λειτουργία των ιδιωτικών και δημόσιων

λουτρών, των νυμφαίων, των ιερών, των σιντριβανιών και των κήπων

πολυτελών κατοικιών. Τα υδραγωγεία ήταν απαραίτητα για την τροφοδοσία

με νερό των μεγάλων Ρωμαϊκών πόλεων. Οι Ρωμαίοι τα κατασκεύαζαν σε

κάθε μεγάλη πόλη της αυτοκρατορίας τους, διασφαλίζοντας έτσι τη δημόσια

υγεία και την ποιότητα της ζωής των αστικών πληθυσμών. Τα ρωμαϊκά

υδραγωγεία ήταν πολυδάπανες κατασκευές και η αποπεράτωσή τους

μπορούσε να διαρκέσει πολλά χρόνια. Θεωρούνται από τους Επιστήμονες

επιτεύγματα της αρχαίας μηχανικής.

 Κρίθηκε αναγκαίο εκείνη την περίοδο, η κατασκευή ενός Υδραγωγείου για

να αντιμετωπιστεί η λειψυδρία. Κατασκευάστηκε τότε, ένα σπουδαίο

μεγαλόπνοο τεχνικό δημόσιο έργο για την πόλη, το Ρωμαϊκό Υδραγωγείο στη

Νερομάνα Ρωμανού, που θα έδιδε λύση στις ανάγκες ύδρευσης. Ήταν μια

μεγάλη δεξαμενή νερού με τη μορφή τεχνητού φράγματος, που απείχε δέκα

(10) μέτρα από τις πηγές. Αποτελείτο από κτιστό αγωγό μήκους 7,5

 χιλιομέτρων περίπου. Ξεκινούσε από τις πηγές του ποταμού Διακονιάρη στην

περιοχή Ρωμανού, μετέφερε το νερό και κατέληγε σε αποθηκευτική δεξαμενή

διανομής στην Ακρόπολη της πόλης, στο σημερινό Κάστρο. Στην ουσία ήταν

ένας καμαμοσκέπαστος μεγάλος υδραγωγός που κατέληγε στις παρυφές της

Ακρόπολης. Εκεί βρισκόταν το υψηλότερο σημείο της πόλης, όπου το νερό

διοχετευόταν στις οικίες, στα λουτρά και στις δημόσιες κρήνες αυτής. Η

συνεχής ροή του νερού επιτυγχανόταν χάρις στην αρχή των

συγκοινωνούντων δοχείων που ήταν γνωστή στους Έλληνες. Υπήρχαν

διακλαδώσεις προς διάφορες κατευθύνσεις με μικρότερης διατομής

σκεπαστούς αγωγούς. Όπου όμως υπήρχαν φυσικές κοιλότητες, προκειμένου

να εξασφαλίσουν στον αγωγό το αναγκαίο ύψος για την ομαλή πορεία του

νερού προς την πόλη, έχτιζαν κοιλαδογέφυρες που όντως ήταν

εντυπωσιακές.

 Η διαδρομή του ήταν υπόγεια, περίπου μισό μέτρο κάτω από τη γη για

λόγους ασφαλείας ή όπου δεν ήταν εφικτό, υπέργεια επάνω σε τοξοστοιχίες.

Διερχόταν μέσα από χαμηλούς λόφους και από μικρά φαράγγια, τμήματα του

οποίου έχουν αποκαλυφθεί σε διάφορα κτήρια, χώρους αλλά και κάτω από

δρόμους. Το νερό μεταφερόταν στην πόλη με κτιστούς υδραύλακες στο

μεγαλύτερο τμήμα και συγκεντρωνόταν στην κεντρική δεξαμενή.

Ο υδραύλακας που βρισκόταν στην κοιλάδα της Αρόης για να διατηρεί

σταθερή τη ροή του νερού, κατέληγε σε υψηλή γέφυρα ή υδατογέφυρα,

αποτελούμενη από επάλληλη διπλή τοξοστοιχία με ισχυρές αντηρίδες. Η

υδατογέφυρα έχει μήκος 105 μ. πλάτος 7,5 μ. και μέγιστο σωζόμενο ύψος

14 μ. Στην πόλη εκτός από το υδρευτικό λειτουργούσε και ένα άρτιο

αποχετευτικό σύστημα.

 Η Πάτρα την πρωτοχριστιανική περίοδο (30 μ.Χ. έως 325 μ.Χ.)

οικοδομήθηκε πάνω στον πολεοδομικό ιστό και στα ερείπια της Αρχαίας

πόλης. Διατηρήθηκαν τα βασικά σημεία αναφοράς της, όπως Ακρόπολη,

λιμάνι, αγορά, νεκροταφεία, οδικοί άξονες κτλ. Τα πρωτοβυζαντινά και

βυζαντινά χρόνια υδροδοτείτο από το Ρωμαϊκό Υδραγωγείο. Αυτή την

περίοδο εικάζεται ότι, κτίστηκαν μόνο θολοσκέπαστες νέες υπόγειες

βυζαντινές δεξαμενές, οι επονομαζόμενες κινστέρνες, που φαίνεται ότι αυτές

τροφοδοτούσαν την πόλη με νερό.

 Το Ρωμαϊκό υδραγωγείο της Πάτρας είναι ένα μεγάλο έργο πρωταρχικής

σημασίας εκείνης της εποχής, για την ύδρευση της πόλης. Η χρήση του ήταν

ακατάπαυστη μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα. Επισκευάστηκε πολλές φορές,

τελευταία το 1838 επί Δημαρχίας Ιωάννη Μπουκαούρη. Το 1874 σταμάτησε

να χρησιμοποιείται, μετά την διοχέτευση του νερού στην πόλη με σωλήνες.

Η Χριστιανική θρησκευτική παράδοση αναφέρει ότι, το Υδραγωγείο

κατασκευάστηκε επί βασιλείας του Αυτοκράτορα Κωνστάντιου (337 - 361).

Στην Αδριανούπολη ο Κωνστάντιος συνάντησε και γνώρισε τον Επίσκοπο

Πατρών Πλούταρχο (344 - 418) που είχε συμμετάσχει το 343 στην σύνοδο της

Σαρδικής τη σημερινή Σόφια Βουλγαρίας. Πληροφορήθηκε από τον

 Επίσκοπο ότι στην Πάτρα φυλάσσονταν τα λείψανα του Αγίου Ανδρέου. Ο

Κωνστάντιος κάλεσε τον Δούκα Αρτέμιο - μετέπειτα Άγιο μαρτυρήσαντα επί

Ιουλιανού - τον διέταξε να μεταβεί στην Πάτρα και να μεταφέρει το λείψανο

του Αγίου Ανδρέου στην Κωνσταντινούπολη. Ο Αρτέμιος ερχόμενος στην

πόλη συνάντησε σφοδρή αντίδραση από τους Πατρινούς και την άρνησή τους

να παραδώσουν το Ιερό λείψανο, παρά τις απειλές του. Τελικά οι Πατρινοί

φοβούμενοι μήπως πάρει το Ιερό λείψανο με την βία, αποφάσισαν και του

ζήτησαν ως ανταπόδοση, να φέρει πόσιμο νερό από το Παναχαϊκό στην

πόλη. Ο Αρτέμιος δέχτηκε και κατασκεύασε το υδραγωγείο. Η κατασκευή του

διήρκησε αρκετά χρόνια λόγω της μορφολογίας του εδάφους. Οι Πατρείς το

353 ή κατ’ άλλους το 357 μ.Χ. έδωσαν το λείψανο του Αγίου Ανδρέου, που

μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη

Τον 17ο αιώνα Ξένοι περιηγητές που πέρασαν από την πόλη, είπαν ότι το

Υδραγωγείο διατηρούνταν σε καλή κατάσταση και ακόμα μετέφερε νερό. Είχε

δυο σειρές τόξα όπως ανέφεραν, που ήταν κατασκευασμένα από πελεκητή

πέτρα, επενδυμένα με τούβλα και στην κορυφή ήταν το αυλάκι που μετέφερε

το νερό.

Τμήματα του Ρωμαϊκού Υδραγωγείου, είναι σήμερα ορατά σε πολλά

σημεία κατά μήκος της διαδρομής του, όπως στην περιοχή Ασυρμάτου (οδός

Αρτέμιδος), στην κοιλάδα της Αρόης στη θέση «Καμάρες» (υδατογέφυρα με

επάλληλες τοξοστοιχίες), στη θέση Κρητικά (μεγάλος κεραμοσκεπής αγωγός),

στην περιοχή Εβραιομνήματα (τρεις πεσσοί), στην συνοικία Σαμακιά και στον

επισκέψιμο σήμερα Αρχαιολογικό χώρο στη μικρή περιμετρική οδό.

 

Μεσαιωνικό Υδραγωγείο

 Η Μικρή ή Μίνι Περιμετρική Οδός της Πάτρας είναι ένα έργο μεγάλης και

σημαντικής σημασίας για την πόλη. Κατασκευάστηκε με σκοπό να συμβάλλει,

στην αποσυμφόρηση της κίνησης στο κέντρο. Συνδέει τα Ταμπάχανα με τον

λεγόμενο Νέο Δρόμο, στο ύψος της συνοικίας Αγία Σοφία. Έτσι συνδέεται το

βόρειο με το ανατολικό και νότιο μέρος της Πάτρας και αντίστροφα, χωρίς να

απαιτείται διέλευση μέσα από τις κεντρικές οδούς της πόλης.

Το 2006 όταν εκτελούντο εργασίες διάνοιξης της Μικρής Περιμετρικής

Οδού, στην κοιλάδα της Αρόης, 500 μ. περίπου Α-ΝΑ της κύριας πύλης του

Κάστρου, αποκαλύφθηκε τμήμα υδραγωγείου της πόλης που ανήκει στους

πρώιμους μεταβυζαντινούς χρόνους (1453 - 1821). Το μνημείο ήταν

παντελώς άγνωστο έως τότε και πλήρως επιχωματωμένο. Από εκεί περνούσε

ο δρόμος που συνέδεε, την συνοικία του Ασυρμάτου με αυτήν της Αρόης.

Πρόκειται για το Μεσαιωνικό Υδραγωγείο. Το συγκεκριμένο τμήμα, έχει μήκος

40 μ. πλάτος 1,60 μ. ύψος 4,15 μ. και κλίση 3% προς τα δυτικά, προκειμένου

να εξασφαλίζεται η σταθερή ροή του νερού.

Το τμήμα που αποκαλύφθηκε είναι μια υδατογέφυρα, που

χρησιμοποιούσαν ως επί το πλείστον οι Ρωμαίοι για την ροή νερού στα

υδραγωγεία. Αποτελείται από τέσσερεις (4) ημικυκλικές καμάρες, με άνοιγμα

τόξου 3,40 μ. Επάνω σ’ αυτές εδράζεται ανοικτός υδραύλακας, πλάτους μισού

 μέτρου (0,50 μ.). Η υδατογέφυρα ενισχύεται με επικλινείς αντηρίδες πλάτους

ενός (1) μέτρου και στις δύο όψεις. Οι αντηρίδες στη βάση τους εξέχουν 1,50

μ. από την κατακόρυφη επιφάνεια του κτίσματος.

Η κατασκευή της υδατογέφυρας είναι πολύ δυνατή και ανθεκτική. Έχει

κτιστεί με λίθους διαφόρων μεγεθών κυρίως αργούς (ακατέργαστους)

ποταμίσιους, αλλά και με πλίνθους που συνδέονται με ισχυρότατο συνδετικό

κονίαμα.

Διακρίνεται μια λιθοδομή στο ανατολικό άκρο της υδατογέφυρας που

στηρίζεται ο υδραύλακας υοειδούς διατομής (σχήμα γράμματος υ). Για να

εξασφαλιστεί ανθεκτικότητα και καλύτερη ποιότητα στη λιθοδομή, έχει

επιχριστεί με ροδόχρωμο υδραυλικό κονίαμα.

Τα μέτωπα και τα εσωρράχια των τόξων είναι εξ ολοκλήρου πλινθόκτιστα.

Φαίνονται σε κάποια σημεία της τοιχοποιίας κατάλοιπα επιχρίσματος, καθώς

επίσης και επισκευές στα κατακόρυφα τοιχώματα του υδραύλακα.

Είναι πολύ πιθανόν μετά την κατάληψη της Πάτρας από τους Οθωμανούς

το 1458, να κατασκευάστηκε το Μεσαιωνικό υδραγωγείο στην κοιλάδα της

Αρόης. Τα στοιχεία που προέκυψαν από την ανασκαφική έρευνα των

Αρχαιολόγων στα θεμέλια της υδατογέφυρας, στη μορφολογία, στη

κατασκευή, στη «γεωμετρία» και στη μορφή του Μεσαιωνικού Υδραγωγείου,

φανερώνουν ότι χρονολόγηση κατασκευής είναι τα τέλη του 15ου με αρχές

16ου αιώνα και αποδίδονται στην οικοδομική δραστηριότητα των Οθωμανών

αυτής της περιόδου.

Αρκετές όμοιες κατασκευές συναντώνται στην Ελλάδα και στα Βαλκάνια,

όπως το υδραγωγείο των Σκοπίων, της Πύλου, της Καβάλας γνωστό και ως

Καμάρες και οι δύο υδατογέφυρες στη Χίο (15ος/16ος αιώνας). Τα ημικυκλικά

τόξα των καμαρών στα υδραγωγεία των Σκοπίων και της Καβάλας, είναι

επίσης εξ’ ολοκλήρου πλινθόκτιστα.

Η δόμηση του Μεσαιωνικού Υδραγωγείου δηλαδή η λίθινη τοιχοποιία, ο

τρόπος αρμολογήματος, η πλινθοδομή τόξων κτλ. απαντάται και στο Κάστρο

της Πάτρας, συγκεκριμένα στις κανονιοθυρίδες του νότιου τείχους και στον

κυκλικό πύργο του βόρειου τείχους. Αυτά τα στοιχεία αφορούν τα κτίσματα της

πρώτης φάσης της Οθωμανικής περιόδου και χρονολογούνται στο δεύτερο

ήμισυ του 15ου αιώνα. Εντυπωσιακό είναι ότι, οι πλίνθοι των τόξων στο

Κάστρο του Ρίου που λέγονται και τρίδυμοι πύργοι, έχουν ακριβώς τις ίδιες

διαστάσεις με αυτές του Μεσαιωνικού Υδραγωγείου.

Σημαντικό επίσης στοιχείο της ανασκαφικής έρευνας είναι η κεραμική που

είναι άβαφη και σημαίνει ότι δύσκολα χρονολογείται. Τα λίγα όμως

εφυαλωμένα κεραμικά που βρέθηκαν, ανήκουν σύμφωνα με τους

Αρχαιολόγους, σε εισηγμένη κυρίως κεραμική του 16ου αιώνα.

Όπως προαναφέρθηκε, η κατάκτηση της Πάτρας από τους Οθωμανούς

έγινε το 1458 από τον Μωάμεθ Β’. Οι Οθωμανοί αντιμάχονταν συνεχώς τους

Ενετούς, για την κυριαρχία της πόλης. Το 1466 οι Ενετοί προσωρινά

 κατέλαβαν την Πάτρα. Εκείνη την περίοδο η Ναύπακτος ήταν υπό τον πλήρη

έλεγχο και την εξουσία των Ενετών.

Ο σουλτάνος Βαγιαζήτ Β’ το 1471 κατέλαβε την Ναύπακτο και εξασφάλισε

ειρήνη στην περιοχή έως το 1571. Η προαναφερόμενη περίοδος «ειρήνης»

εντάσσεται στο γενικότερο πλαίσιο της ευημερίας του 16ου αιώνα, γνωστή και

ως Pax Ottomanica (Οθωμανική ειρήνη). Είκοσι οκτώ (28) χρόνια αργότερα

το 1499, ο Βαγιαζήτ Β’ έκτισε τα Φρούρια Ρίου και Αντιρρίου προκειμένου να

ελέγχει πλήρως τον Κορινθιακό κόλπο και το θαλάσσιο πέρασμα. Την

τοποθεσία αυτή οι Οθωμανοί ονόμαζαν «Μικρά Δαρδανέλια» και οι Ρωμαίοι

«σιαγόνες του Κορινθιακού». Ιστορικός σταθμός για την περιοχή είναι το

1571, όπου ο Οθωμανικός στόλος υπέστη πανωλεθρία στη Ναυμαχία της

Ναυπάκτου, από τον συνασπισμένο χριστιανικό.

Τα πρώτα σημάδια ανάκαμψης της Οθωμανικής αυτοκρατορίας μετά την

δημογραφική κρίση των προηγούμενων αιώνων, εμφανίζονται από τα τέλη

του 15ου αιώνα και μετά. Ο πληθυσμός της αυτοκρατορίας αυξανόταν σε όλες

τις περιοχές, χωρίς να εξαιρείται η Πελοπόννησος και η Πάτρα. Ειδικά στις

αρχές του 16ου αιώνα, υπήρξε σαφής δημογραφική ανάπτυξη στην πόλη.

Στην Πάτρα σύμφωνα με τα Τουρκικά κατάστιχα του 1488 - 1489 υπήρχαν

1593 σπίτια. Ο αντίστοιχος κατάλογος του Οικουμενικού Πατριαρχείου, που

συντάχθηκε 87 χρόνια αργότερα το 1575 από τον πρωτονοτάριο Θεόδωρο

Ζυγομαλά, αναφέρει ότι η πόλη είχε 7.000 σπίτια και 400 ιερείς. Οι

προαναφερόμενοι αριθμοί είναι κατά προσέγγιση, όμως τα στοιχεία του

Ζυγομαλά προσδίδουν τον πληθυσμό της πόλης, το τελευταίο τέταρτο του

16ου αιώνα.

Μαζί με το ξέσπασμα του δημογραφικού - στις αρχές του 16 ου αιώνα -,

αυξήθηκε κατά πολύ η οικοδομική δραστηριότητα της πόλης. Οι Οθωμανοί

προγραμμάτισαν και υλοποίησαν πολλά δημόσια έργα.

Αυτή την περίοδο η ζωή των κατοίκων εξομαλύνεται, αυξάνεται ο

πληθυσμός και δημιουργούνται νέα οικιστικά δεδομένα. Οι Οθωμανοί στις

πόλεις που κατακτούσαν, τα πρώτα κτήρια που κατασκεύαζαν ήταν τα τζαμιά,

κατόπιν τα χαμάμ, ακολουθούσαν τα άλλα δημόσια κτίρια και ιδιωτικά

οικήματα.

Ο Οθωμανός χρονογράφος και περιηγητής Εβλιά ή Εβλιγιά Τζελεμπή

(Evliyâ Çelebi) (1611 - 1684), Συγγραφέας του δεκάτομου ‘‘Βιβλίο των Ταξιδιών’’

όταν επισκέφθηκε την Πάτρα το 1668, έγραψε στο όγδοο βιβλίο του ότι βρήκε

3.000 σπίτια, 300 μαγαζιά και 40 χαμάμ. Εντός του Κάστρου σύμφωνα με τον

περιηγητή, υπήρχαν το τζαμί του σουλτάνου Βαγιαζήτ, ένα μικρό χαμάμ και

100 σπίτια. Αν και το έργο του Τζελεμπή είναι ανεκτίμητης αξίας για την

ιστορία της Ελλάδας, εντούτοις υπάρχουν κάποιες ανακρίβειες και οι

πληροφορίες που άκουγε, ιδίως για τους αριθμούς, τις παρέθετε χωρίς

διασταύρωση. Αποκαλούσε τους Έλληνες «κιαφίρ», δηλαδή «άπιστους».

Ο μετασχηματισμός της Πάτρας εκείνη την περίοδο σε Οθωμανική πόλη, η

αύξηση των κατοίκων και των αναγκών τους, δημιούργησε την απαίτηση για

 μεγαλύτερη τροφοδοσία σε νερό. Κατέστη τότε άφευκτη η κατασκευή ενός

υδραγωγείου για την κάλυψη των νέων δεδομένων ύδρευσης. Είναι πρόδηλο

ότι το έργο ήταν δημόσιο, εξαιτίας του μεγέθους, της διαχείρισης και της

κατανομής των υδάτινων πόρων.

Ο σχεδιασμός του υδραγωγείου μάλλον οφείλεται σε Οθωμανό

Αρχιτέκτονα, που αναπαρήγαγε το ίδιο περίπου σχέδιο, που ήδη είχε

εφαρμοστεί σε ανάλογα έργα επί Οθωμανικής κυριαρχίας, στην Βαλκανική

χερσόνησο. Η κατασκευή του όμως έγινε μάλλον από Έλληνες μαστόρους και

κτιστάδες, ντόπιους ή μετακινούμενους που συνηθιζόταν εκείνη την εποχή. Οι

Οθωμανοί χρησιμοποιούσαν για την οικοδόμηση έργων κοινής ωφελείας, το

ντόπιο τεχνικό και εργατικό δυναμικό. Εξασφάλιζαν κατ’ αυτόν τον τρόπο τη

γρήγορη εκτέλεση αυτού, διότι είχαν υπεύθυνο εργασιών τον επικεφαλής της

συντεχνίας των μαστόρων, κτιστάδων και εργατών. Αυτοί μεταξύ άλλων,

επέλεγαν τους τεχνίτες και τους εργάτες, λογοδοτούσαν δε στις αρχές της

πόλης ή της περιοχής, για την πορεία και την ποιότητα του έργου.

Η θέση του Μεσαιωνικού Υδραγωγείου βρίσκεται μέσα στην κοιλάδα της

Αρόης, σε πολύ κοντινή απόσταση από το Ρωμαϊκό, απέχει μόνο 157 μ. Οι

Επιστήμονες όταν αποκαλύφθηκε το 2006 υπέθεσαν ότι, η παράλληλη

πορεία του προς την ανατολική πλευρά της πόλης και του Κάστρου, δείχνει

πως χρησιμοποιούσε το ίδιο δίκτυο μεταφοράς νερού με το Ρωμαϊκό, έξω

από την κοιλάδα.

Το 2011, κατά τη διάρκεια έργων ύδρευσης επί της οδού Παυλοπούλου

στην Αρόη, αποκαλύφθηκε η συνέχεια του κτιστού υδραύλακα του

Μεσαιωνικού Υδραγωγείου προς ανατολάς, ο οποίος μετά από πορεία 20 μ.

κάμπτεται προς το νότο και ακολουθεί πορεία προς τη ρωμαϊκή υδατογέφυρα.

Αυτή η αποκάλυψη των Επιστημόνων συνηγορεί υπέρ της άποψης ότι, η

τροφοδοσία του Μεσαιωνικού και του Ρωμαϊκού Υδραγωγείου, γινόταν με τον

ίδιο τρόπο υδροληψίας.

Η κατάληξη δυτικά του Μεσαιωνικού Υδραγωγείου όταν αποκαλύφθηκε

αρχικά δεν ήταν γνωστή, διότι δεν είχε εντοπιστεί ακόμη η πορεία του μέχρι

την 4 η καμάρα. Οι Αρχαιολόγοι υπέθεταν ότι μπορεί να υπογειοποιείται, ή εάν

υπήρξαν υπέργεια τμήματα να έχουν καλυφθεί. Η πιθανότερη θέση θα ήταν

μια μεγάλη κινστέρνα πλησίον ή ακόμα και μέσα στο Κάστρο, απ’ όπου το

νερό θα διοχετευόταν στην πόλη.

Το 2016 η Εφορεία Αρχαιοτήτων Αχαΐας προχώρησε στην πλήρη

αποκάλυψη της 4ης καμάρας του Υδραγωγείου. Τότε αποκαλύφθηκε ένα

επιπλέον τμήμα της υδατογέφυρας, πλήρως επιχωματωμένο που ξεπερνούσε

σε μήκος τα 60μ. με επτά (7) ηµικυκλικές  καµάρες πάνω στις οποίες

εδράζεται κτιστός υδραύλακας, ενώ επικλινείς αντηρίδες ενισχύουν αυτή την

ισχυρή κατασκευή. Η οπίσθια όψη του μνημείου δεν ήταν δυνατό να

αποκαλυφθεί πλήρως, εξ αιτίας της σύγχρονης γέφυρας και του δρόμου που

στηρίζεται σε αυτό.

Δεν έχει διασαφηνιστεί εάν το Μεσαιωνικό Υδραγωγείο λειτουργούσε

ταυτόχρονα και επικουρικά με το Ρωμαϊκό ή αντικατέστησε αυτό λόγω

 διακοπής λειτουργίας του Ρωμαϊκού, εξαιτίας απόφραξης από ιζήματα αλάτων

ή άλλων προβλημάτων. Τονίζεται ότι το εντυπωσιακό αυτό δημόσιο

κοινωφελές έργο, δεν έχει αναφερθεί από κάποιον περιηγητή που

επισκέφθηκε την Πάτρα τους 17ο, 18ο και 19 ο αιώνα, διότι μάλλον προσέλκυε

την προσοχή τους, το Ρωμαϊκό Υδραγωγείο. Οι περιηγητές ακολουθούσαν

κυρίως τα βήματα του Παυσανία και προσπαθούσαν να ταυτίσουν τα διάφορα

ερείπια, με τα αρχαία μνημεία.

Η πορεία του Μεσαιωνικού Υδραγωγείου βόρεια του Ρωμαϊκού, έχει

αποτυπωθεί μόνο σε χάρτη της Πάτρας του Αγγλικού Ναυαρχείου του 1893,

που ανήκει σε ιδιωτική συλλογή.

Η αποκάλυψη του Μεσαιωνικού Υδραγωγείου δημιούργησε αρκετά

προβλήματα στα έργα κατασκευής της Μικρής Περιμετρικής Οδού της

Πάτρας, διότι καταλάμβανε όλο το εύρος αυτής. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων

Αχαΐας επεδίωξε τη διατήρηση και την ανάδειξή του. Επεδίωξε επίσης, τη

δημιουργία επισκέψιμου αρχαιολογικού χώρου, λόγω του ότι το μνημείο είναι

σπουδαίο, μεγάλο και πολύ καλά διατηρημένο.

Η θέση του Μεσαιωνικού Υδραγωγείου υψομετρικά και οριζοντιογραφικά,

ήταν σε τέτοιο σημείο ώστε καθιστούσε ανέφικτη την κατασκευή αερογέφυρας

ή ακόμα περισσότερο την αλλαγή χάραξης της Μικρής Περιμετρικής.

Σε περίπτωση που παρέμενε in situ, (να εξεταστεί ένα φαινόμενο ακριβώς

στο μέρος όπου εμφανίζεται, χωρίς να απομακρυνθεί σε κάποιο ειδικό μέσο,

κτλ.). θα προέκυπταν πολλά προβλήματα, όπως ο δρόμος της Μικρής

Περιμετρικής θα ήταν επικίνδυνος με απαγορευτικές κλίσεις και τα μέχρι τότε

κατασκευασμένα τμήματα της οδού, αξίας πολλών εκατομμυρίων ευρώ, θα

αχρηστεύονταν.

Η μόνη λύση που βρέθηκε κατόπιν συνεργασίας των αρμοδίων φορέων

για τη συνέχιση των εργασιών της Μικρής Περιμετρικής - έργο πνοής για την

πόλη - αλλά και για τη διατήρηση του μνημείου, ήταν η μεταφορά και η

τοποθέτηση του υδραγωγείου νοτιότερα, πολύ κοντά στο υπέργειο τμήμα του

Ρωμαϊκού Υδραγωγείου και πρωτίστως εκτός της ζώνης λειτουργίας της οδού.

Τον Μάιο του 2009 ο Αρχιτέκτων Δημήτριος Κορρές, Ειδικός Επιστήμων

στις Μετακινήσεις Ιστορικών Μνημείων, εκπόνησε εγκεκριμένη μελέτη για τη

μεταφορά τμήματος του μνημείου. Η μελέτη συμπεριελάμβανε τα παρακάτω

στάδια :

α. Τοποθέτηση στα τόξα του μνημείου εσωτερικά νάρθηκες, για την

αποφυγή μικρομετακινήσεων της τοιχοποιίας κατά την ανύψωση.

β. Γύρω από τους νάρθηκες σκυροδετήθηκε ισχυρή εσχάρα, στην οποία

ενσωματώθηκαν αγκύρια ανάρτησης.

γ. Το μνημείο κόπηκε αδιατάρακτα με τη χρήση συρματοκοπής σε τέσσερα

τμήματα και στη συνέχεια τα προς μεταφορά τμήματα αποσπάστηκαν από το

έδαφος, με τη βοήθεια υδραυλικών εμβόλων.

 

 

Το υδραγωγείο, αφού αποκολλήθηκε από το έδαφος, ανυψώθηκε και

φορτώθηκε σε ειδικά βαρέα οχήματα με γερανό ανυψωτικής ικανότητας 150

τόνων. Το κάθε τμήμα του υδραγωγείου είχε βάρος 100-130 τόνους.

Τα αποκομμένα τμήματα του Υδραγωγείου, μεταφέρθηκαν ένα - ένα νοτιότερα

στη νέα τους θέση, όπου είχε προετοιμαστεί κατάλληλα το έδαφος και ο

χώρος. Η καινούργια τους θέση είχε ειδικά σχεδιασμένα θεμέλια από

οπλισμένο σκυρόδεμα, που καλύφθηκαν από χώμα, όπως και τα παλαιά

θεμέλια από λιθοδομή, ώστε να μην είναι ορατά.

Το δυσκολότερο σημείο στην όλη διαδικασία σύμφωνα με τους Ειδικούς

ήταν, η επίτευξη της απόλυτης συναρμογής μεταξύ των τεσσάρων τμημάτων

του μνημείου, στην νέα τους θέση. Αυτό έγινε με την βοήθεια συστήματος

χαλύβδινων κοχλιών και υδραυλικού γρύλλου, έτσι ώστε να εκμηδενιστεί ο

μεταξύ τους αρμός.

Σήμερα από το Μεσαιωνικό Υδραγωγείο παραμένει in situ μόνο το δυτικό

τμήμα της υδατογέφυρας με την 4 η καμάρα, για να σηματοδοτεί την αρχική

θέση του μνημείου στον χώρο.

 

Η Μικρή Περιμετρική Οδός της Πάτρας προσφέρει στον πολίτη, μια

σύγχρονη οδική αρτηρία. Παράλληλα εμπλούτισε τον πολιτιστικό χάρτη της

πόλης με νέα ευρήματα και θέσεις αρχαιολογικού ενδιαφέροντος, όπου

μπορούν να αναπτυχθούν ποικίλες εκπαιδευτικές και θεματικές δράσεις για

μικρούς και μεγάλους.

Σ’ αυτό το χώρο γύρω από τα δύο μνημεία δημιουργήθηκε οργανωμένος

αρχαιολογικός χώρος με ήπιες επεμβάσεις, όπως περίφραξη, ενημερωτικές

πινακίδες, δημιουργία υπαίθριου καθιστικού, διαδρομών επισκεπτών και

ΑΜΕΑ, θέσεις στάθμευσης, φυλακίου, ηλεκτροφωτισμός ανάδειξης που τη

νύκτα πραγματικά εντυπωσιάζει. Ο χώρος προστατεύεται με περιμετρικά

τοιχία και σιδηρά κιγκλιδώματα. Έχουν γίνει φυτεύσεις δένδρων, λουλουδιών

και εγκαταστάθηκε αυτόματο σύστημα ποτίσματος. Μ’ αυτές τις παρεμβάσεις

διατηρήθηκε ο αρχικός χαρακτήρας της κοιλάδας με τα περιβόλια, χωρίς να

κοπεί ούτε ένα δένδρο. Στον αρχαιολογικό χώρο, υπάρχει ειδικά

διαμορφωμένη αίθουσα, στην οποίαν προβάλλονται ταινίες μικρού μήκους και

βίντεο, με θέμα το Ρωμαϊκό και Μεσαιωνικό Υδραγωγείο της Πάτρας με

πολλές και κατατοπιστικές πληροφορίες

Ο καινούργιος αρχαιολογικός χώρος που δημιουργήθηκε τα τελευταία

χρόνια στην Πάτρα, έδωσε στους κατοίκους της αλλά και στους επισκέπτες,

τη δυνατότητα ενός ευχάριστου και παράλληλα διδακτικού περιπάτου,

συνδυάζει δε τη γνώση και την αναψυχή. Είναι ένας χώρος σ’ ένα πολύ ωραίο

περιβάλλον, ανάμεσα σε λουλούδια και οπωροφόρα δένδρα.

Ο σημαντικός αυτός Αρχαιολογικός χώρος όπου συνυπάρχουν το

Ρωμαϊκό και το Μεσαιωνικό Υδραγωγείο βρίσκεται στο μέσον περίπου της

Μικρής Περιμετρικής οδού της Πάτρας και είναι εύκολα προσβάσιμος.

 

 

Στους πολίτες της πόλης που ακόμα δεν τον έχουν επισκεφθεί, προτείνεται

η μετάβαση σ’ αυτόν, διότι ο χώρος είναι εντυπωσιακός. Παράλληλα θα

βρεθούν κοντά σ’ ένα ζωτικό κομμάτι της Πάτρας παλαιοτέρων ετών. Θα

έχουν της ευκαιρία να δουν την αρχιτεκτονική, τη λειτουργία των

υδραγωγείων, τον τρόπο ύδρευσης της πόλης τους προηγούμενους αιώνες

και γενικότερα θα αποκομίσουν πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία από αυτό το

μνημείο. Ειδικά τα σχολεία όλων των βαθμίδων της πόλης και της ευρύτερης

περιοχής, αξίζει να το επισκεφθούν συνοδεία του εκπαιδευτικού - διδακτικού

προσωπικού. Έχοντας γίνει προ συνεννόηση με τους αρμοδίους του

μνημείου, η ξενάγηση αρχικά και η μάθηση κατόπιν, πραγματικά θα είναι

επωφελής για τους μαθητές. Εισηγούμαι όπως οι Τοπικοί Φορείς της Πάτρας

(Δήμος, Περιφέρεια, κτλ.) να το εντάξουν - εάν ακόμη δεν το έχουν πράξει -

στους Αρχαιολογικούς επισκέψιμους προορισμούς για οποιοδήποτε πολίτη

ειδικά επισκέπτη, που βρίσκεται στην Πάτρα για λόγους θρησκευτικούς,

αναψυχής, ιστορικούς, διδακτικούς κτλ.

Η μικρή απόστασή του από το Κάστρο, ευνοεί την μελλοντική ενοποίηση

των δύο αρχαιολογικών χώρων. Σε περίπτωση υλοποίησης θα αποτελέσει

σημαντικό Αρχαιολογικό και Τουριστικό ενδιαφέρον, προορισμό δε για κάθε

Πατρινό και επισκέπτη.

Σύμφωνα με τις τελευταίες ανακοινώσεις του τοπικού τύπου μηνός

Οκτωβρίου 2024, ο Αρχαιολογικός χώρος του Ρωμαϊκού και Μεσαιωνικού

Υδραγωγείου, δυστυχώς είναι κλειστός τους μήνες Νοέμβριο και Δεκέμβριο,

λόγω έλλειψης προσωπικού φύλαξης και λήξης συμβάσεων επτάμηνης

απασχόλησης αυτών.

Εύχομαι το 2025 ο σπουδαίος αυτός αρχαιολογικός χώρος της πόλης μας,

να λειτουργήσει εκ νέου όλο το χρόνο, να υπερπηδηθούν τα όποια εμπόδια

και προβλήματα που σήμερα υφίστανται και να έχει την επισκεψιμότητα των

προηγούμενων ετών και ακόμα μεγαλύτερη.

Ο Δημοσθένης κάποτε είδε ένα δημαγωγό να φωνάζει δυνατά όταν

εκφωνούσε λόγο, και του είπε: "Δεν είναι το δυνατό ωραίο, αλλά το ωραίο

δυνατό"

Ο Όσκαρ Ουάιλντ είπε "μας διδάσκουν να μετράμε τα λεπτά, τις ώρες,

τις μέρες, τα χρόνια... αλλά κανείς δε μας εξηγεί την αξία της στιγμής"...

Η επίσκεψη στο Ρωμαϊκό και Μεσαιωνικό Υδραγωγείο της Πάτρας

είναι πολύ ωραία και θα δώσει αξία στις στιγμές που εκεί θα ζήσουμε

όλοι μας.

Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για το ενδιαφέρον και την προσοχή σας

και είμαι στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε ερώτηση.

 

Νίκος Γεωργ. Αθανασίου